Wstęp

Polska i Litwa są położone w regionie, gdzie nasilają się zagrożenia o charakterze terrorystycznym (w tym nacjonalistycznym, separatystycznym, ultraprawicowym i lewicowym). Wynika to z uwarunkowań wewnętrznych, gdzie dochodzi do napięć pomiędzy wyznawcami różnych ideologii i religii (chrześcijaństwo – islam, nacjonalizm – paneuropeizm, tradycyjny model – LGBT, mniejszości etniczne – ultraprawica, etc.). Oprócz tego, duże znaczenie ma łatwość przemieszczania się wewnątrz Strefy Schengen, a także niekontrolowana migracja z Bałkanów, Ukrainy i Federacji Rosyjskiej. W związku z tym powinno się ponownie poddać analizie zdolności oraz potencjał Polski i Litwy do reagowania na potencjalne zjawiska o charakterze terrorystycznym. Nawet jeśli obecnie zagrożenie jest oceniane jako niskie, warto stale poprawiać i dopasowywać posiadane modele działalności antyterrorystycznej w dwóch perspektywach – w Unii Europejskiej oraz w Europie Wschodniej.

Na Litwie definicja terroryzmu została częściowo określona w kodeksie karnym Republiki Litewskiej¹. Mimo obszernego opisu definicji terroryzmu, zgodnej z prawem międzynarodowym, przyjęto, iż definiowany jest akt terroru a nie terroryzm. W związku z tym do działalności terrorystycznej dochodzi gdy: osoba w celach terrorystycznych wytwarza, nabywa, przechowuje, transportuje, przekazuje lub w inny sposób dysponuje bronią palną, amunicją, materiałami wybuchowymi, nuklearnymi lub radioaktywnymi². Ponadto kodeks karny wskazuje inne przestępstwa terrorystyczne, takie jak: podżeganie do popełnienia przestępstwa terrorystycznego, rekrutacja do organizacji terrorystycznej, grożenie popełnieniem przestępstwa terrorystycznego, finansowanie i wspieranie działalności terrorystycznej, szkolenia terrorystyczne i zdobywanie wiedzy w celach przeprowadzania ataków terrorystycznych oraz podróże w celu odbycia szkoleń terrorystycznych³.

W Polsce w art. 115 § 20 kodeksu karnego zdefiniowano czym jest przestępstwo o charakterze terrorystycznym⁴, określając, iż jest to czyn zabroniony (w tym także groźba popełnienia takiego czynu), zagrożony karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 5 lat, popełniony z zamiarem⁵:

1. poważnego zastraszenia wielu osób,

2. zmuszenia organu władzy publicznej Rzeczypospolitej Polskiej lub innego państwa albo organu organizacji międzynarodowej do podjęcia lub zaniechania określonych czynności,

3. wywołania poważnych zakłóceń w ustroju lub gospodarce Rzeczypospolitej Polskiej, innego państwa lub organizacji międzynarodowej.

System antyterrorystyczny w Rzeczypospolitej Polskiej

System antyterrorystyczny w Polsce był kształtowany od lat, a jego szczególny rozwój można dostrzec po atakach na świecie przeprowadzonych na początku XXI wieku oraz występujących w kraju zagrożeniach o charakterze terrorystycznym⁶. System antyterrorystyczny jest określany jako zbiorowość służb i instytucji powołanych do rozpoznawania zagrożeń, przeciwdziałania im oraz ich zwalczania. Każdy z podmiotów ma odpowiednie uprawnienia i kompetencje, jest wyposażony w środki umożliwiające realizację ustawowych zadań, jest też połączony z innymi służbami zintegrowanym systemem łączności i wymiany informacji, a także wraz z nimi realizuje działania bezpośrednie pod tym samym dowództwem. W związku z tym system antyterrorystyczny w Polsce opiera się na obowiązującym ustawodawstwie, instytucjach państwowych zwalczających terroryzm oraz na społeczeństwie, które powinno być świadome zagrożeń terrorystycznych i aktywnie uczestniczyć w minimalizowaniu występowania niebezpieczeństw o takim charakterze⁷.

W polskim systemie antyterrorystycznym wyróżnia się trzy poziomy:

• strategiczny – w ramach którego Prezes Rady Ministrów i Rada Ministrów podejmują kluczowe działania o charakterze systemowym w zakresie ochrony antyterrorystycznej kraju.

• operacyjny – w ramach którego Centrum Antyterrorystyczne Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Rządowe Centrum Bezpieczeństwa (RCB) koordynują wymianę informacji między poszczególnymi służbami i instytucjami.

• taktyczny – wykonywany przez poszczególne służby, organy i instytucje, w których zakresie pozostaje antyterrorystyczne zabezpieczenie kraju.

System antyterrorystyczny w Polsce opiera się na kilku innych podsystemach bezpieczeństwa wewnętrznego państwa. W zależności od charakteru podejmowanych działań na poszczególnych etapach mogą być prowadzone różne czynności. Całość tych aktywności może być uzupełniana szczególnymi rozwiązaniami przygotowanymi jedynie na wypadek zagrożeń terrorystycznych, a wyrażonymi głównie w ustawie o działaniach antyterrorystycznych. Pokazuje to wyraźnie, że działania nie są kategorią mogącą funkcjonować w oderwaniu od innych obszarów bezpieczeństwa w całym państwie. Skutki zamachów terrorystycznych są bowiem wieloobszarowe i wymagają podejmowania działań na wielu płaszczyznach aktywności państwa⁸.

Wyróżnia się następujące etapy prewencji podejmowane w ramach działań antyterrorystycznych. W pierwszej fazie wyodrębnia się prewencję pierwotną (proaktywną) charakteryzującą się analizowaniem i prognozowaniem zagrożeń w celu identyfikacji występujących czynników ryzyka, a także na rzecz przeciwdziałania niebezpieczeństwu, zanim ono wystąpi. Kolejnym etapem jest prewencja wtórna (paraaktywna), która charakteryzuje się powstrzymywaniem rozrostu zagrożenia, po tym jak wystąpią jego pierwsze przejawy. Jest ona kierowana przeciwko osobom, które podejmują działania o charakterze terrorystycznym. Ostatnim z etapów jest prewencja mająca na celu niwelowanie skutków zagrożeń już występujących oraz przeciwdziałania ich nawrotom (postaktywna). Zaliczają się do tego również czynności prawo-karne oraz inne czynności resocjalizacyjne i kontrolne wobec sprawców – terrorystów⁹.

W takiej perspektywie działania antyterrorystyczne będą się wiązać z podjęciem wszelkich aktywności na rzecz udaremnienia ataków terrorystycznych już na etapie prawdopodobieństwa ich wystąpienia, w fazie planowania, w trakcie działań profilaktycznych ale również i edukacyjno–uświadamiających¹⁰. Kluczową rolę w realizacji tych działań pełnią policja oraz służby specjalne, które będą współtworzyć uzupełniający się system informacyjno–reagujący w celu uzyskiwania informacji oraz prowadząc działania zabezpieczające. Wspierać je będą jako uzupełnienie wielopłaszczyznowych działań antyterrorystycznych: Straż Graniczna, straż marszałkowska, Służba Ochrony Państwa, Państwowa Straż Pożarna, Krajowa Administracja Skarbowa, Żandarmeria Wojskowa oraz Rządowe Centrum Bezpieczeństwa.

Terroryzm w strategicznych dokumentach Litwy

W przypadku Litwy, w niniejszym opracowaniu wzięto pod uwagę dwa dokumenty szeroko związane z bezpieczeństwem narodowym kraju, niemniej jednak oba poruszają kwestię zagrożenia terroryzmem. Pierwszym dokumentem, który zostanie poddany analizie, jest Narodowa Ocena Ryzyka 2021, a drugim – Strategia Bezpieczeństwa Narodowego, przyjęta w 2017 roku.

Narodowa Ocena Ryzyka jest dokumentem aktualizowanym co roku i zawiera analizę głównych zagrożeń dla bezpieczeństwa Litwy, które uporządkowane są w kilka kategorii, np. bezpieczeństwo militarne, bezpieczeństwo informacyjne czy bezpieczeństwo gospodarcze i energetyczne. Jej autorami są Departament Bezpieczeństwa Państwowego Republiki Litewskiej oraz Służba Wywiadu Obronnego i Bezpieczeństwa przy Ministerstwie Obrony Narodowej.

Autorzy Oceny uznali, że „terroryzm pozostaje poważnym zagrożeniem w Europie”¹¹, dlatego też jest on analizowany w osobnym rozdziale wraz z niektórymi kwestiami związanymi z bezpieczeństwem globalnym, które mogą wpływać na poziom zagrożenia terrorystycznego. Terroryzm i zagrożenie z nim związane oceniane jest przez pryzmat zarówno terroryzmu prawicowego, jak i religijnego (islamskiego).

Dokument szczegółowo odnosi się do konkretnego przypadku jednego z obywateli Litwy, który został uznany za członka międzynarodowej grupy akceleracjonistycznej „Feuerkrieg Division” (akceleracjonizm jest jedną z najbardziej radykalnych ideologii skrajnej prawicy). Zwolennicy akceleracjonizmu są wysoko wykwalifikowani w zakresie nowoczesnej komunikacji, co z kolei pozwala im „wykorzystywać narzędzia internetowe do rozpowszechniania propagandy, radykalizacji innych, dzielenia się wiedzą na temat produkcji broni palnej lub improwizowanych urządzeń wybuchowych (IED)”¹², co podkreśla przesłanie z początku dokumentu, że „Internet staje się głównym narzędziem indoktrynacji i koordynacji prawicowych ekstremistów, również na Litwie”¹³. W Ocenie stwierdza się, że na Litwie zidentyfikowano kolejne osoby związane ze skrajnie prawicowym ekstremizmem, które prawdopodobnie będą próbowały dołączyć do międzynarodowych grup osób o podobnych poglądach.

Za główne zagrożenie terroryzmem o podłożu religijnym w dokumencie uznano ISIS i Al-Kaidę (AQ) i stwierdzono, że obie te organizacje nadal stanowią poważne zagrożenie dla Europy, pomimo strat terytorialnych (ISIS) i niezdolności do przeprowadzenia ataku terrorystycznego na Starym Kontynencie w ciągu ostatnich kilku lat (AQ), wskazując na niebezpieczny trend rosnącej liczby ataków przeprowadzanych przez osoby zainspirowane (tzw. samotne wilki) przez jedną z wyżej wymienionych organizacji.

Obecna pandemia COVID-19 jest również wymieniana w kontekście terroryzmu, zarówno w pozytywnym, jak i negatywnym znaczeniu. W pierwszym przypadku pandemia ograniczyła masowe zgromadzenia (przez co terroryści mają mniej okazji do przeprowadzania ataków na skupiska ludzi), a także zmusiła państwa do wprowadzenia restrykcji w podróżach międzynarodowych, ograniczając możliwość powrotu do krajów europejskich bojowników walczących dla ISIS w Syrii i Iraku. Z drugiej jednak strony, dokument przekonuje, że pandemia pozwoliła organizacjom terrorystycznym wykorzystać ją do celów propagandowych i szerzenia paniki w społeczeństwach. Co ciekawe, wspomina się o możliwości „wykorzystania koronawirusa do bioterroryzmu”¹⁴ poprzez próbę zarażenia jak największej liczby osób.

W dokumencie wymieniono również kilka kwestii stanowiących zagrożenie dla bezpieczeństwa międzynarodowego, które równocześnie mają wpływ na zagrożenie terroryzmem. Ocena przywołuje wycofanie wojsk amerykańskich z Afganistanu i dążenia talibów do przejęcia w nim władzy (dodatkowo wspominając o pogarszającej się sytuacji bezpieczeństwa w tym kraju, ze względu na spowodowany przez nich wzrost przemocy), a także niestabilną sytuację w Sahelu, jak również wpływ Iranu na Irak i jego działania w tym kraju, które „komplikują wysiłki społeczności międzynarodowej na rzecz skutecznej walki z ISIL, a tym samym stwarzają terrorystom bardziej sprzyjające warunki do działania”¹⁵. W Ocenie uznano również, że konflikty na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej mogą, w przypadku nasilenia, zwiększyć przepływ nielegalnych migrantów do Europy.

Jeśli chodzi o Strategię Bezpieczeństwa Narodowego, to w najbliższej przyszłości zostanie ona poddana rewizji¹⁶. Prawdą jest, że jej obecna wersja – i można przewidywać, że nie zmieni się to w wersji zrewidowanej – za główne zagrożenie dla bezpieczeństwa Litwy uznaje „agresywne działania Federacji Rosyjskiej naruszające architekturę bezpieczeństwa opartą na uniwersalnych regułach i zasadach prawa międzynarodowego oraz pokojowego współistnienia”¹⁷. Wśród przykładów dokument wymienia aneksję Krymu, czy też nagromadzenie nowoczesnego sprzętu wojskowego i przeprowadzenie ćwiczeń w pobliżu granic Litwy. Niemniej jednak autorzy dokumentu dostrzegli zagrożenia, niebezpieczeństwa i ryzyko innych rodzajów, na przykład zagrożenia informacyjne (propaganda i dezinformacja mająca na celu sianie nieufności i niezadowolenia, podżeganie do nienawiści i podważanie członkostwa Litwy w NATO), rozwój elektrowni atomowych w pobliżu granic Litwy (w odniesieniu do Białorusi i Rosji władze litewskie są zdania, że przy budowie zaniedbano procedury bezpieczeństwa co naraża na niebezpieczeństwo obywateli Litwy), a także zagrożenia mieszczące się we wspólnej kategorii terroryzmu, ekstremizmu i radykalizacji.

Ponadto w Strategii uznano, że rozwój terroryzmu lub niekontrolowane migracje (które same również mogą zwiększyć ryzyko terroryzmu) mogą być również spowodowane zagrożeniami mającymi swoje źródło w południowym sąsiedztwie Europy (czy to w postaci niestabilnych państw, czy też „próżni bezpieczeństwa” w ich obrębie, co może z kolei prowadzić do wzrostu ekstremizmu religijnego). Do zestawu przedsięwzięć, poprzez które władze Litwy chcą budować bezpieczeństwo antyterrorystyczne kraju, należy m. in. wzmocnienie prewencji i zwiększenie kontroli zorganizowanych grup przestępczych mających powiązania z organizacjami terrorystycznymi, a także usprawnienie procesu wymiany informacji pomiędzy instytucjami zajmującymi się terroryzmem.

Zakończenie

Architektura bezpieczeństwa antyterrorystycznego stanowi kluczowy element w procesie opracowywania struktur bezpieczeństwa. Artykuł ten miał na celu zwięzłe omówienie polskiego podejścia antyterrorystycznego oraz zasygnalizowanie tego jak terroryzm jest postrzegany w strategicznych dokumentach Litwy. Ponadto jego celem było poruszenie tematu związanego z zagrożeniem terrorystycznym w Polsce i w jednym z krajów bałtyckich, gdyż opracowań naukowych czy analiz obejmujących tę problematykę jest bardzo mało.

CZYTAJ RÓWNIEŻ: Antyterroryzm w Estonii i na Łotwie 

Terroryzm zagraża światowemu porządkowi od dziesięcioleci a przez wzgląd na jego różne formy i odmiany, a także ciągłe udoskonalanie przez organizacje terrorystyczne stosowanych metod i strategii, jest zagrożeniem, które niezwykle ciężko zwalczyć. W związku z tym proces udoskonalania krajowych rozwiązań antyterrorystycznych jest tak naprawdę nieskończony.

Jako że terroryzm ma charakter transgraniczny, konieczna do jego skutecznego zwalczania jest silna współpraca międzynarodowa pomiędzy państwami, a zwłaszcza ich instytucjami/agencjami, w których kompetencjach znajduje się przeciwdziałanie oraz niwelowanie skutków. Dlatego też sąsiedzka współpraca Polski i Litwy ma ogromne znaczenie dla bezpieczeństwa na wschodnich granicach UE i NATO.

_{Artykuł został pierwotnie opublikowany w kwartalniku “Myśl Suwerenna. Przegląd Spraw Publicznych” nr 3(5)/2021.}

_{Grafika:pixabay.com}

_______________________________

Artykuł Architektura bezpieczeństwa antyterrorystycznego Polski i Litwy pochodzi z serwisu Myśl Suwerenna.

Wstęp

Zagrożenia terrorystyczne są postrzegane jako poważne niebezpieczeństwo dla globalnego porządku. Szkodliwy charakter działań ekstremistów, nawet jeśli miałby być eksponowany w formie pojedynczego ataku, może całkowicie zakłócić normalne funkcjonowanie społeczeństw, państw i organizacji międzynarodowych¹. Destrukcyjne skutki ataków terrorystycznych wpływają na gospodarcze, polityczne, społeczne, kulturowe i religijne uwarunkowania zaatakowanego państwa oraz naruszają jego potencjał bezpieczeństwa narodowego. Dlatego niespodziewany atak terrorystyczny stawia pod znakiem zapytania skuteczność systemów antyterrorystycznych, na które składają się różne istotne wysiłki, metody i narzędzia². Wszystkie środki stosowane na poziomie krajowym, wspierane przez elementy składające się na współpracę międzynarodową, mające na celu zwalczanie wewnętrznego i zewnętrznego charakteru terroryzmu wymagają ciągłego doskonalenia.

Przepisy antyterrorystyczne wdrażane w Estonii i na Łotwie są spójne z podejściem Unii Europejskiej, jak również z rozwiązaniami narodowymi stosowanymi przez inne państwa członkowskie UE. Unia Europejska wypracowała kluczowe rozwiązania legislacyjne, z których najważniejszym jest „Decyzja ramowa w sprawie zwalczania terroryzmu”³ przyjęta w 2002 r. i zawierająca wspólną dla całej Europy definicję przestępstw terrorystycznych. Kolejnym istotnym elementem, o którym należy tu wspomnieć, jest strategia antyterrorystyczna wdrożona w 2005 roku, tuż po zamachach terrorystycznych w Madrycie i Londynie, która została następnie zaktualizowana w 2014 roku⁴. Państwa brane pod uwagę w niniejszym artykule – Estonia i Łotwa – stosują podobną strategię antyterrorystyczną do tej przyjętej przez inne państwa członkowskie UE, w tym Francję⁵, Belgię⁶, Austrię⁷, Danię⁸ i Hiszpanię⁹, w której skupiają się na kryminalizacji terroryzmu, wzmacnianiu współpracy międzynarodowej w zakresie legislacji¹⁰ oraz praktykowaniu środków stricte antyterrorystycznych¹¹.

Autorzy opracowania skupiają się na zdefiniowaniu zjawiska terroryzmu w rozumieniu obu rozpatrywanych państw oraz zobrazowaniu podejścia antyterrorystycznego na Łotwie i w Estonii. Metodologia badań oparta została na analizie tematycznej, syntezie i badaniach porównawczych. Na początku autorzy wyjaśniają, jak terroryzm jest definiowany przez każde z tych państw, a następnie proponują dwie perspektywy ilustrujące podejścia antyterrorystyczne przyjęte w tych krajach: szerzej przyglądają się systemowi antyterrorystycznemu w Estonii, a także oceniają, co poszczególne dokumenty strategiczne i dokumenty bezpieczeństwa narodowego Łotwy mówią o terroryzmie i jak analizują zagrożenie, jakie stanowi. Niniejsze opracowanie ma stanowić wkład do literatury na temat zagrożenia terroryzmem w Estonii i Łotwie, które jest dość ograniczona w porównaniu z literaturą na temat terroryzmu w kontekście Europie Zachodniej.

Definicja terroryzmu w Estonii i na Łotwie

Terroryzm jako zjawisko przybiera różną formę i jest inaczej postrzegany w każdym kraju. Z tego powodu istotne jest prowadzenie stałych badań i wskazywanie jego charakterystycznych elementów. Obecnie na świecie funkcjonuje co najmniej kilkaset definicji i niezależnych opisów terroryzmu. Dlatego nie ma wspólnej definicji tego zjawiska, mimo że organizacje międzynarodowe oferują ogólne wyjaśnienia¹². Rozumienie terroryzmu różni się w zależności od regionu, prawa i podejścia politycznego. Często jest to związane z tym, gdzie i jak często dochodzi do ataków terrorystycznych, a także jak takie incydenty odnoszą się do ustawodawstwa krajowego i kryminalizacji terroryzmu w danym kraju¹³.

Interpretacja tej destrukcyjnej działalności jest porównywalna w Estonii i na Łotwie, jednak oba państwa mają swoje dokładne rozumienie tego zagrożenia. Co znamienne, niespójności w charakterystyce i opisach terroryzmu pojawiają się między badaczami z tego samego kraju, mimo że zagrożenia są zasadniczo podobne i równoległe¹⁴. W końcu, zrozumienie prawnej definicji terroryzmu pomaga wyjaśnić, dlaczego nie każde brutalne wydarzenie lub atak ma charakter terrorystyczny. W trakcie badań autorzy wyszli z założenia, że opisy uwzględniające przestępstwa terrorystyczne w najdokładniejszym i adekwatnym ujęciu można znaleźć w krajowych kodeksach karnych, które są kluczowymi elementami narodowych strategii walki z terroryzmem.

Na Łotwie terroryzm definiuje się według rodzajów działalności. Prawo karne opisuje listę działań terrorystycznych, takich jak zamachy bombowe, podpalenia, użycie broni masowego rażenia, masowe zatrucia, branie zakładników itp., które muszą być popełnione w określonym celu – zastraszenia ludności, zmuszenia państwa do określonego działania lub zmuszenia go do powstrzymania się od niego itp¹⁵. Ponadto ustawodawstwo łotewskie wyróżnia inne przestępstwa terrorystyczne, w tym finansowanie terroryzmu, wspieranie grup terrorystycznych, rekrutację, szkolenie i edukację na potrzeby terroryzmu, podróżowanie w celach terrorystycznych, usprawiedliwianie działalności terrorystycznej oraz podżeganie do popełniania czynów o charakterze terrorystycznym¹⁶. Większość akademickich definicji terroryzmu na Łotwie odnosi się do użycia przemocy lub groźby jej użycia w celu osiągnięcia określonych celów – religijnych, politycznych lub społecznych¹⁷.

Estonia zdefiniowała terroryzm jako przestępstwo w 237 § swojego kodeksu karnego. Terroryzm występuje wówczas, gdy popełnienie czynu skierowane jest przeciwko bezpieczeństwu międzynarodowemu, przeciwko człowiekowi lub środowisku, stwarzając zagrożenie dla życia lub zdrowia; przeciwko państwom obcym lub organizacjom międzynarodowym; albo gdy jest przestępstwem niebezpiecznym dla społeczeństwa i polega na wytwarzaniu, rozprowadzaniu lub używaniu zakazanej broni, uszkodzeniu lub zniszczeniu mienia w znacznych rozmiarach, lub ingerencji w dane informatyczne albo utrudnianiu funkcjonowania systemów komputerowych, a także groźbie popełnienia takich czynów, jeżeli są one popełniane w celu zmuszenia państwa lub organizacji międzynarodowej¹⁸. Ponadto członkostwo w organizacji terrorystycznej, przygotowywanie i podżeganie do popełnienia aktów terroryzmu, organizowanie, finansowanie i wspieranie podróży w celu popełnienia takiego aktu, jak również finansowanie i wspieranie aktu terroryzmu są karalne na mocy kodeksu karnego jako działalność terrorystyczna¹⁹.

Podejście do antyterroryzmu w Estonii

Walka z terroryzmem, a także radykalizmem i ekstremizmem nie są głównymi zagadnieniami dla estońskich instytucji bezpieczeństwa. Niemniej jednak organy ścigania i agencje bezpieczeństwa stale prowadzą działania mające na celu wykrycie wszelkich ruchów ekstremistów w kraju. Podstawową rolę prewencyjną pełnią podmioty społeczne i edukacyjne, których celem jest prowadzenie polityki integracyjnej. 14 listopada 2013 r. rząd Republiki Estonii zatwierdził podstawowe zasady walki Estonii z terroryzmem, określając cele Estonii w takiej walce oraz mapując stwarzane zagrożenia²⁰. Terroryzm został również wskazany jako jedno z zagrożeń w oficjalnej strategii polityki zagranicznej Estonii do 2030 roku²¹.

Ogólny system antyterrorystyczny w Estonii składa się z kilku organów na różnych poziomach organizacyjnych. Najwyższym organem kształtującym politykę jest Rządowy Komitet Bezpieczeństwa (Komitet Bezpieczeństwa), który analizuje i ocenia sytuację w zakresie bezpieczeństwa oraz koordynuje działania agencji bezpieczeństwa. W skład Komitetu Bezpieczeństwa wchodzi premier i inni ważni ministrowie, m.in. minister sprawiedliwości, minister finansów, minister spraw wewnętrznych i minister spraw zagranicznych. Dyrektor ds. koordynacji krajowej i bezpieczeństwa organizuje działalność Komitetu Bezpieczeństwa²².

Pracę i koordynację różnych agencji w walce z terroryzmem organizuje Rada Antyterrorystyczna przy Komitecie Bezpieczeństwa, która nadzoruje uchwalony w 2006 roku Estoński Plan Działań Antyterrorystycznych²³, monitoruje jego realizację i przedkłada propozycje jego ulepszenia. Rada Antyterrorystyczna, podległa Ministerstwu Spraw Wewnętrznych, składa się z Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Obrony, Ministerstwa Gospodarki i Komunikacji, Kancelarii Rządu, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Służby Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Sił Obronnych, Służby Wywiadu Zagranicznego, Zarządu Podatków i Ceł oraz przedstawicieli Policji i Straży Granicznej. Przedstawiciele co najmniej 12 agencji w Estonii są oddelegowani do walki z terroryzmem, co oznacza, że skuteczna i efektywna współpraca między wszystkimi tymi podmiotami musi być zapewniona, a program powinien być trwały i kompleksowy. Osiągnięcie tego celu wymaga wspólnego zrozumienia problemu przez wszystkie władze i otwartości na współpracę²⁴. Istnieją 3 poziomy, na których reagują różne organy: poziom polityki, poziom koordynacji i poziom reagowania.

Wszystkie ministerstwa i agencje mają swoje własne, specyficzne role, działania i cele, zgodnie z ich obszarami specjalizacji. Na przykład Ministerstwo Sprawiedliwości jest odpowiedzialne za ustawodawstwo. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych odgrywa ważną rolę w planowaniu działań antyterrorystycznych, ponieważ główne agencje antyterrorystyczne działają na jego zlecenie. Ponadto Ministerstwo Spraw Wewnętrznych prowadzi prace nad przygotowaniem planu rozwoju w zakresie wzmocnienia bezpieczeństwa wewnętrznego, który obejmuje również walkę z terroryzmem. Z drugiej strony, inne zadania są również niezwykle ważne nie tylko dla bezpieczeństwa narodowego Estonii, ale i międzynarodowego. Rząd, za pośrednictwem ministerstw i wyspecjalizowanych organów, w celu wzmocnienia odporności społeczeństwa obywatelskiego na zagrożenia terrorystyczne oferuje m.in.: bezpłatne szkolenia językowe dla imigrantów, programy adaptacyjne i integracyjne, programy przeciwdziałania mobbingowi, doradztwo dla osób innej narodowości, ocenę ryzyka więźniów, szkolenia różnych urzędników w zakresie polityki antyterrorystycznej, ostrzeżenia dla osób wyjeżdżających za granicę oraz programy edukacyjne dla obywateli, którzy mogą być świadkami ataku terrorystycznego, aby potrafili odpowiednio zareagować.

Terroryzm w strategicznych dokumentach Łotwy

W przypadku Łotwy pod uwagę będą brane dokumenty o charakterze antyterrorystycznym. Na Łotwie kwestie związane z terroryzmem poruszane są nie w jednym dokumencie czy planie, ale w kilku. Niniejszy artykuł odnosi się bardziej szczegółowo do Koncepcji Bezpieczeństwa Narodowego (opracowanej i przyjętej w 2019 r.), a także krótko do Narodowego Planu Antyterrorystycznego.

Co ciekawe, pierwszy z wymienionych dokumentów, Koncepcja Bezpieczeństwa Narodowego, której poprzednia wersja została przyjęta w 2015 r., podchodzi do bezpieczeństwa narodowego w sposób bardziej kompleksowy i ocenia nie tylko konwencjonalne ryzyka teraźniejszości, ale także np. możliwe przyszłe zagrożenia. Oprócz problematyki terroryzmu Koncepcja wprowadza pojęcia bezpieczeństwa narodowego i polityki bezpieczeństwa narodowego, ocenia zmiany w międzynarodowym środowisku bezpieczeństwa, które wpływają na bezpieczeństwo Łotwy, oraz analizuje m.in. zagrożenia militarne – za główne zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Łotwy uznaje się „agresywną politykę bezpieczeństwa Rosji realizowaną […] w regionie bałtyckim”²⁵ – zagrożenia cybernetyczne, a także zagrożenia ze strony obcych służb wywiadowczych, wyznaczając priorytety prewencyjne, które powinny zminimalizować analizowane zagrożenia.

Dokument uznaje, że „międzynarodowy terroryzm nadal stanowi jedno z głównych zagrożeń dla bezpieczeństwa Europy”²⁶, a także, że nawet po utracie przez Państwo Islamskie (ISIS, IS) terytorialnego kalifatu, organizacja ta nadal szerzy swoją ideologię, która może zwiększać ryzyko radykalizacji i inspirować niektóre osoby do zaangażowania się w działalność terrorystyczną. W dalszej części można przeczytać, że w ostatnim roku nie wykryto osób ani organizacji gotowych stosować taktykę terrorystyczną na Łotwie, niemniej jednak zidentyfikowano szereg osób, „które przejawiały pierwsze oznaki radykalizacji”²⁷, a także kilku konwertytów na islam doświadczających problemów ze zdrowiem psychicznym (osoby cierpiące na zaburzenia psychiczne uznawane są w dokumencie za te, które najbardziej są zagrożone przyciągnięciem do działalności terrorystycznej). Wspomina się również o wysiłkach grup terrorystycznych zmierzających do wykorzystania cyberprzestrzeni w celu szerzenia propagandy i prowadzenia działań rekrutacyjnych.

Dokument ten, całkiem słusznie, wspomina o możliwym zagrożeniu terroryzmem zarówno lewicowym, jak i prawicowym, podkreślając, że ekstremiści o tej charakterystyce nie angażowali się w działalność terrorystyczną na Łotwie przed przyjęciem tego dokumentu, dodając jednak, że „odmienne doświadczenia innych państw europejskich nie pozwalają na znaczące zmniejszenie prawdopodobieństwa wystąpienia takich zagrożeń”²⁸.

Omawiany dokument proponuje zestaw środków zapobiegawczych, które powinny zostać wdrożone w celu zmniejszenia ryzyka związanego z terroryzmem międzynarodowym. Wśród tych działań wymienia się m.in. udział w międzynarodowych operacjach pokojowych, których celem jest zwalczanie organizacji terrorystycznych w miejscach ich schronienia, udzielanie wsparcia państwom, w których granicach działają terroryści, zacieśnianie współpracy organizacji wywiadowczych i bezpieczeństwa z innymi podmiotami państwowymi zajmującymi się przeciwdziałaniem terroryzmowi, a także położenie szczególnego nacisku na zapobieganie radykalizacji, która uznawana jest za „najistotniejsze ryzyko związane z terroryzmem”²⁹. Inne zalecane środki dotyczą podjęcia działań mających na celu zwiększenie bezpieczeństwa potencjalnych celów o wysokim priorytecie dla terrorystów (np. infrastruktury krytycznej) oraz położenia szczególnego nacisku, przez instytucje odpowiedzialne za te kwestie, na zapewnienie zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.

Jeśli chodzi o Narodowy Plan Antyterrorystyczny, który określa środki zapobiegawcze, jakie powinny wprowadzić instytucje nadzorujące zapobieganie zagrożeniom terrorystycznym, jest on dokumentem niejawnym, dlatego niewiele można powiedzieć o jego zapisach. Niemniej jednak Łotewska Państwowa Służba Bezpieczeństwa zapewnia, że plan uwzględnia najnowsze trendy w zakresie terroryzmu i koncentruje się na łagodzeniu ryzyka wynikającego m.in. z rozwoju technologicznego. Przykładowo, przedmiotowy dokument ustanawia procedury ostrożnościowe związane z ryzykiem wynikającym z wykorzystania dronów i zagrożeń dla technologii komunikacyjnych, a także skupia się na zabezpieczeniu obiektów infrastruktury krytycznej³⁰.

Zagrożenie terroryzmem w Estonii i na Łotwie

Estonia

Największe zagrożenia terrorystyczne dla Estonii związane są z nierównościami społecznymi, różnicami kulturowymi i religijnymi, nacjonalizmem oraz rosnącą polaryzacją polityczną. Wiążą się one również z bezrobociem, nierównościami społecznymi, dyskryminacją i rasizmem. Osoby, którym odmawia się możliwości funkcjonowania w społeczeństwie ze względu na wyznawaną religię, światopogląd czy przekonania, stają się wrogo nastawione do reżimu ustanowionego przez państwo ograniczające ich prawa. Zagrożenia terrorystyczne, uporządkowane według ideologii sprawców, są w Estonii klasyfikowane w następujący sposób: terroryzm nacjonalistyczny lub etniczny, terroryzm religijny, terroryzm skrajnie prawicowy i terroryzm lewicowy. Obecnie poziom zagrożenia terroryzmem w Estonii jest niski, co oznacza, że prawdopodobieństwo ataku jest niewielkie. Na bezpieczeństwo w Estonii mają wpływ nie tylko zradykalizowani mieszkańcy kraju, ale także obcokrajowcy odwiedzający Estonię.

Obecnie propaganda terrorystyczna w Internecie oraz działania radykalnych islamistów skierowane na różne grupy społeczne są uważane za główne przyczyny radykalizacji w krajach europejskich, w tym w Estonii. Z tego powodu estońskie agencje antyterrorystyczne pracują nad skutecznym reagowaniem na każdym poziomie operacyjnym, podnosząc świadomość radykalizacji jako zjawiska i problemu społecznego. Inną istotną rolą rządu jest zapewnienie wsparcia społecznego i psychologicznego osobom narażonym na oddziaływanie propagandy.

Łotwa

Zagrożenie terroryzmem na Łotwie jest obecnie oceniane jako niskie, co jest najniższym poziomem w czterostopniowej skali przedstawionej na stronie internetowej Państwowej Służby Bezpieczeństwa . Choć jest raczej mało prawdopodobne, by Łotwa stała się bezpośrednim celem ataków terrorystycznych w najbliższej przyszłości , niemniej jednak nie można ignorować takiego zagrożenia. Można argumentować, że jeśli atak miałby mieć miejsce na Łotwie, zostałby przeprowadzony przez samotnego wilka, a nie wynikałby ze skoordynowanych działań organizacji terrorystycznej. Można wnioskować, że Łotwa cieszy się raczej z przywileju nieuznawania jej za główny cel ataków terrorystycznych.

W oparciu o powyższe istnieje jednak niebezpieczeństwo radykalizacji działań grup terrorystycznych, zarówno prawicowych, jak i islamskich, których materiały propagandowe nie tak trudno znaleźć w Internecie. Terrorystyczna propaganda dostępna w Internecie odegrała już ogromną rolę w przekształcaniu bezbronnych osób w terrorystów w wielu krajach, a władze łotewskie powinny zwrócić uwagę również na to zagrożenie.

Konkluzje

Artykuł poświęcony był zagrożeniu terroryzmem w Estonii i na Łotwie, a jego celem było wzbogacenie dość ograniczonej literatury na ten temat. Zaprezentowano definicje terroryzmu przyjęte przez oba te państwa, opisano podejście antyterrorystyczne w Estonii, a także oceniono, w jaki sposób zagrożenie terroryzmem jest analizowane w strategicznych dokumentach dotyczących bezpieczeństwa Łotwy.

CZYTAJ RÓWNIEŻ: Polska ustawa antyterrorystyczna w dobie współczesnych zagrożeń 

Walka z terroryzmem toczy się od dziesięcioleci, ponieważ przybiera on różne formy i jest różnie definiowany przez poszczególne kraje. Przeznaczenie środków na przeciwdziałanie terroryzmowi i wprowadzenie nowych metod jest wyzwaniem, ponieważ wymaga nowatorskich rozwiązań, inwestycji i opracowania strategii³¹. Często służby bezpieczeństwa i wywiadu danego kraju korzystają z metod innych organizacji i państw lub opracowują na ich podstawie własne koncepcje. Aby skuteczniej zwalczać terroryzm, programy walki z terroryzmem muszą być stale dostosowywane i udoskonalane. Polityki bezpieczeństwa państw członkowskich UE powinny opierać się na podobnych rozwiązaniach w zakresie zwalczania terroryzmu, gdyż wydaje się to kluczem do wzmocnienia międzynarodowej współpracy jednostek antyterrorystycznych.

Krytyczną kwestią, którą autorzy pragną szczególnie mocno podkreślić, jest to, że choć zagrożenie terroryzmem w krajach uwzględnionych w niniejszym opracowaniu jest niewielkie, to nie można go lekceważyć, pomijać czy ignorować. Każde z ocenianych państw ma własny zestaw zagrożeń, które są poważniejsze od terroryzmu (np. Rosja i jej agresywna polityka zagraniczna), niemniej jednak zagrożenie terroryzmem powinno być odpowiednio zaadresowane.

_{Artykuł został pierwotnie opublikowany w kwartalniku “Myśl Suwerenna. Przegląd Spraw Publicznych” nr 2(4)/2021.}

_{Grafika: pixabay.com}

_______________________________

Artykuł Antyterroryzm w Estonii i na Łotwie pochodzi z serwisu Myśl Suwerenna.

Zagrożenie terrorystyczne w Sahelu nieprzerwanie rośnie od 2015 roku, a szczególnie dwie największe organizacje oraz powiązane z nimi komórki naznaczyły swoją obecność w regionie: Al-Kaida (Al-Qaeda – AQ) oraz Państwo Islamskie (Islamic State – ISIS)¹. Ich możliwości militarne są na tyle duże, że grupy prowadzą regularne walki z rządami państw, koalicjami państw oraz organizacjami międzynarodowymi. Ta destrukcyjna działalność terrorystyczna powoduje, iż regularnie dochodzi do zamachów, w których giną cywile, a tysiące ludzi zostało przymusowo przesiedlonych. Ponadto grupy terrorystyczne będą dążyć do realizacji swoich interesów – zdobywania kolejnych terytoriów, funduszy i wpływania na sytuację w państwa – poprzez zaangażowanie w Afryce Wschodniej i Centralnej.

Sahel (arabski Sāḥil) to półpustynny region zachodniej i północno-środkowej Afryki, rozciągający się od Senegalu na wschód do Sudanu, przez część terytoriów Mauretanii, Mali, Burkina Faso, Nigru, Nigerii, Czadu i Sudanu aż do Erytrei, na wybrzeżu Morza Czerwonego. Natomiast kraje G5 Sahel to: Burkina Faso, Czad, Mali, Mauretania i Niger. Należy jednak podkreślić, że Mauretania to jedyny kraj G5, który nie jest w stanie wojny z terrorystami. Głównych czynników tego stanu rzeczy należy upatrywać w dalekiej odległości geograficznej od terytoriów, na których operują członkowie Al-Kaidy i Państwa Islamskiego, skutecznej działalności służb bezpieczeństwa w państwie, a także permanentnej ochronie swojej granicy z Mali.

W 2020 roku w regionie Sahelu (szczególnie w Mali, Burkina Faso i zachodnim Nigrze) zaobserwowano 1170 ataków o charakterze terrorystycznym. Stanowi to 44% wzrost w porównaniu z rokiem poprzednim i utrzymuje nieprzerwany wzrost przemocy z udziałem grup islamistycznych w regionie od 2015 roku. W efekcie ataków zginęło 4122 osoby, a śmiertelność podczas zamachów w 2020 roku była o 57% wyższa niż rok wcześniej, co uwydatnia rosnącą brutalność z dżihadystycznych grup. Ponadto przemoc w regionie Sahelu spowodowała przesiedlenie około 1,7 miliona ludzi, a braku żywności doświadczyło ponad 3 miliony osób, głównie w Mali i Burkina Faso².

Warto zaznaczyć, że komórki Państwa Islamskiego i Al-Kaidy walczą ze sobą o wpływy i również między nimi dochodzi do tarć. Prowadzi to do zmian w zajmowanych terytoriach, rozpadów poszczególnych grup i budowania nowych struktur, a także zmiany w sposobie i kierunku prowadzenia konfliktów. Nawet jeśli Państwo Islamskie jest znane ze swoich zdolności bojowych to Al Kaida znajduje się w znacznie lepszej sytuacji, przewyższając ISIS pod względem liczebności i utrzymując wpływ w regionie Delty Nigru³.

Al-Kaida

Oddziały Al-Kaidy w Sahelu stanowią rosnące zagrożenie dla państw Afryki Zachodniej. Grupa utrzymuje stałą obecność w Mali, gdzie spada skuteczność dowodzonej przez Francuzów misji antyterrorystycznej. Obecnie bojownicy salaficko-dżihadystyczni rozszerzają swoje operacje z Mali na sąsiednie kraje, w tym Burkina Faso, Niger, Wybrzeże Kości Słoniowej, Benin, a także Senegal. Ponadto bojownicy powiązani z Al-Kaidą będą decydować się na ataki w Afryce Zachodniej aby powstrzymać rozwój misji antyterrorystycznych i jednocześnie osiągnąć nadrzędny cel Al-Kaidy polegający na dominacji na wybrzeżu.

Obecnie w regionie Sahelu operuje kilkadziesiąt grup mających związki z Al-Kaidą, a największe z nich to⁴:

• Al-Qaeda in the Islamic Maghreb (AQIM),

• Jama’at Nusrat al Islam wal Muslimin (JNIM),

• Macina Liberation Front (FLM),

• Ansar Dine,

• Ansaroul Islam,

• Al-Shabaab,

• Al Muhajiroun,

• Al Hijra (wcześniej: Muslim Youth Center).

Grupy dżihadystyczne szybko rozprzestrzeniły się w Sahelu, wykorzystując różnice etniczne, słabość polityczną państw, korupcję, łamanie praw człowieka oraz konflikty wewnętrzne. Oddziały Al-Kaidy od 2012 roku kontynuują ekspansję na południe kontynentu przez Burkina Faso. Grupy terrorystyczne dążą do utrzymania obecności w Sahelu a następnie zwiększenia zaangażowania w Afryce Zachodniej, gdzie stopniowo uzyskując przewagę, będą mogły skierować swoje komórki terrorystyczne do kolejnych państw. Tym samym z uwagą należy śledzić kolejne działania organizacji terrorystycznej. Według francuskich służb bezpieczeństwa, Al-Kaida opracowuje obecnie plan ekspansji terytorialnej w kierunku Zatoki Gwinejskiej, a w szczególności Wybrzeża Kości Słoniowej i Beninu⁵. Operowanie w tych państwach, które są bardzo niestabilne politycznie, może umożliwić terrorystom na wpływanie na sytuację wewnętrzną i stopniowe zajmowanie terytoriów. Dodatkowo operowanie w zatoce pozwoliłoby organizacji na większe zaangażowanie w handel bronią i narkotykami oraz porwania dla okupu, co przełożyłoby się na znaczne korzyści finansowe.

Obecnie oddziały Al-Kaidy w Mali przygotowują się do przeprowadzenia ataków w Senegalu i innych przybrzeżnych krajach Afryki Zachodniej. Al-Kaida w Islamskim Maghrebie (AQIM) utworzyła bazę w Mali, która pozwala jej wywierać wpływy na sąsiednie kraje, nie tylko na Burkina Faso ale także na Wybrzeże Kości Słoniowej i obecnie Senegal. Dodatkowo trzeba podkreślić ekspansję JNIM w Afryce Zachodniej, która od początku 2020 roku jest głównym zagrożeniem dla bezpieczeństwa Senegalu, uderzając również w interesy gospodarcze, m. in. zajmując tereny w pobliżu kopalni złota. Ponadto utrzymanie obecności terrorystów u wybrzeża Atlantyku w Afryce Zachodniej stwarza dla JNIM możliwości realizowania quasi polityki zagranicznej – poprzez kontrolę szlaków handlowych oraz dostęp do linii transportowych i komunikacyjnych – która bezpośrednio zagraża interesom Stanów Zjednoczonych i Europy. Oprócz powyższych, poruszanie się na granicy Mali – Senegal (który nie należy do grupy G5 Sahel) pozwala na budowanie buforu wsparcia terrorystów w jednym lub drugim państwie, w zależności od czynności realizowanych przez koalicję antyterrorystyczną, dowodzoną przez Francję⁶. Obecnie Mali jest piątym, najczęściej atakowanym przez terrorystów krajem w Afryce (po Demokratycznej Republice Konga, Somalii, Mozambiku i Nigerii)⁷.

Państwo Islamskie

Państwo Islamskie jest organizacją terrorystyczną, która w ostatnich latach stanowiła jedno z największych zagrożeń dla międzynarodowego bezpieczeństwa. Chociaż ISIS utraciło znakomitą większość swojego terytorialnego Kalifatu, podkreślić należy, że – wbrew niektórym komunikatom^8,9 – organizacja ta nie została całkowicie pokonana, a jej członkowie nadal pozostają aktywni.

Państwo Islamskie na przestrzeni lat udowodniło swoje możliwości prowadzenia działań w różnych zakątkach świata. Tak szeroką rozpiętość geograficzną realizowanych operacji organizacja ta zawdzięcza faktowi posiadania grup terrorystycznych będących filiami ISIS, czyli grupami „współpracującymi” z Państwem Islamskim i działającymi pod jego banderą. Przykładów jest wiele, m. in. Islamic State-Khorasan, czyli komórka ISIS działająca w Afganistanie, IS-Yemen, operujące na terenie pogrążonego w konflikcie Jemenu, czy IS-Sinai Province, która funkcjonuje na Półwyspie Synaj.

Kolejnym regionem, w którym obecność ISIS jest zaznaczona właśnie dzięki jej regionalnym komórkom, jest Sahel, na terenie którego działają Islamic State West Africa Province (ISWAP; na pograniczu Nigerii, Nigru, Czadu i Kamerunu) i Islamic State in the Greater Sahara (ISGS; na terytoriach Mali, Burkina Faso i Nigru). Należy podkreślić, że wraz z utratą terytorialnego Kalifatu i osłabieniem pozycji organizacji na Bliskim Wschodzie to właśnie Sahel przez część badaczy uważany jest za obszar, na którym Państwo Islamskie będzie próbowało odbudować swą potęgę.

Islamic State West Africa Province

ISWAP – w jej obecnym kształcie – to jedna z organizacji powstałych po rozpadzie (podziale) Boko Haram (BH), do którego doszło w 2016 roku¹⁰. Zyskała ona sporą popularność i poparcie wśród muzułmańskiej populacji zamieszkującej tereny jej działań, kładąc nacisk na wykorzystanie taktyki zwanej „zdobywając serca i umysły” (odnoszącej się do zaskarbienia sympatii i poparcia lokalnej ludności). W przypadku ISWAP zastosowanie tej taktyki objawia się faktem lepszego traktowania cywili niż w przypadku rywalizujących z nią organizacji terrorystycznych, a nawet nigeryjskiej armii i innych struktur państwowych oraz zapewnieniu im opieki medycznej (na miarę swoich możliwości), organizowaniu dostępu do wody pitnej, zapewnieniu warunków do prowadzenia i rozwoju własnych działalności gospodarczych, a także stosowaniu powszechnie akceptowalnego systemu podatkowego¹¹.

Powyższe działania przekładają się na wsparcie dla organizacji i ułatwiają jej pozyskiwanie nowych członków, na co również niemały wpływ mają różnice pomiędzy ISWAP a Boko Haram (czy też, używając akronimu oryginalnej nazwy grupy, JAS) w strategii dotyczącej przeprowadzania zamachów i ataków: podczas gdy członkowie JAS uciekają się do ograbiania cywilów, terroryzowania meczetów i targowisk zamachami samobójczymi, ISWAP skupia się w większej mierze na atakowaniu celów wojskowych. Z dużą dozą prawdopodobieństwa można też stwierdzić, że ISWAP, w przeciwieństwie do JAS, nie wykorzystywało do przeprowadzania samobójczych zamachów kobiet ani dzieci¹².

Niemniej jednak ISWAP jest jedną z dwóch głównych grup terrorystycznych odpowiadających za znaczny wzrost przemocy ze strony organizacji dżihadystycznych w 2020 roku, w regionie Jeziora Czad – w porównaniu do 2019 roku, liczba aktów przemocy z ich strony na tym obszarze wzrosła o około 60 procent (1223 w 2020 roku wobec 766 w roku 2019)¹³.

ISWAP utrzymuje silne relacje z bliskowschodnim „dowództwem” ISIS, a niektóre z taktyk i operacji stosowanych przez członków ISWAP przypominają akcje podejmowane przez członków ISIS w Syrii. Przykładem działalności ISWAP w ostatnich miesiącach są dwa samobójcze ataki, które członkowie tej organizacji przeprowadzili w pierwszej połowie stycznia 2021 roku przeciwko nigeryjskim żołnierzom zaangażowanym w kontrterrorystyczną operację w nigeryjskim stanie Borno, przy użyciu samochodów wypełnionych materiałami wybuchowymi¹⁴.

Islamic State in the Greater Sahara

ISGS to organizacja terrorystyczna powstała w 2015 roku. Jest uznawana przez analityków za wyjątkowo sprawną jeśli chodzi o organizowanie zasadzek i korzystanie z improwizowanych ładunków wybuchowych (IEDs)¹⁵. Jest także jedną z dwóch organizacji odpowiadających za zdecydowaną większość ataków i aktów przemocy, do jakich doszło w regionie Sahelu w 2020 roku¹⁶. Warto nadmienić, że na przykładzie tej organizacji, a właściwie jej konfliktu z podległą wobec Al-Kaidy JNIM, można ukazać rywalizację pomiędzy Państwem Islamskim a Al-Kaidą, która została wspomniana powyżej.

ISGS odpowiada za ponad połowę ofiar przemocy ze strony terrorystycznych grup w Sahelu w 2020 roku. W prawie 50% swoich ataków ISGS atakowało cywilów, przemocą – niejako w przeciwieństwie do ISWAP, o czym wspomniano wyżej – wpływając na lokalne społeczności. Szczególnie narażone na ataki ze strony tej organizacji są społeczności zaangażowane w wydobycie złota oraz zamieszkujące okolice szlaków tranzytowych, którymi przemycane są towary z wybrzeża Afryki Zachodniej. Dostęp do obu czynników – złota i szlaków przemytniczych – jest kluczowy dla dalszego rozwoju i ekspansji tej organizacji¹⁷.

W ostatnim okresie członkowie ISGS wykazali się znacznymi zdolnościami jeśli chodzi o rekrutację nowych członków, wykorzystując do tego celu propagandę sterowaną przez bliskowschodnie dowództwo ISIS, a także lokalne konflikty na tle etnicznym – przede wszystkim piętnowanie transgranicznej ludności Fulani¹⁸. Jeśli zaś chodzi o relacje z Państwem Islamskim to zacieśniły się one w sposób szczególny w 2019 roku, co poskutkowało jakościową zmianą w strategiach walki stosowanych przez ISGS. Po serii ataków przeprowadzonych pod koniec 2019 roku ISGS zostało uznane za jedno z największych zagrożeń terrorystycznych w Sahelu¹⁹.

Konkluzje

Od 2014 roku główne wysiłki na rzecz walki z terroryzmem w regionie są podejmowane przez Republikę Francuską, która dostrzega zagrożenie w postaci migrujących terrorystów z Sahelu do Europy. Ponad 5000 francuskich żołnierzy stacjonujących w Mali, wspieranych przez działania realizowane przez grupę Takuba²⁰, jest ukierunkowanych na zmagania z lokalnymi oddziałami Państwa Islamskiego i Al-Kaidy. Prezydent Republiki Francuskiej, E. Macron stwierdził, że z terrorystami nie należy rozmawiać tylko walczyć i nie można prowadzić dialogu z grupami terrorystycznymi, które nadal zabijają cywilów i żołnierzy, w tym francuskich żołnierzy. Żadne porozumienia zawarte przez Francję z państwami w Afryce nie dotyczą utrzymywania dialogu z grupami powiązanymi z Al-Kaidą w Islamskim Maghrebie (AQIM) lub z organizacją Państwa Islamskiego (ISIS)²¹.

Można postawić tezę, że zagrożenie terrorystyczne ze strony komórek AQ i ISIS niejako na stałe wpisało się w krajobraz Sahelu. Oprócz pogrążonych w konflikcie rejonów Bliskiego Wchodu, Sahel, ze względu na kilka kluczowych czynników m. in powszechne ubóstwo mieszkańców, polityczną słabość rządzących państwami regionu, marginalizację niektórych grup etnicznych i konflikty na tym tle, które są nierzadko wykorzystywane w procesach rekrutacji nowych członków czy nieadekwatną ochronę ze strony struktur państwowych, zapewnia organizacjom terrorystycznym przestrzeń i warunki do dalszego rozwoju i działania. Kluczem do rozwiązania tego problemu nie wydaje się być jedynie kwestia militarnego pokonania organizacji terrorystycznych działających w regionie, lecz również, a być może przede wszystkim, wsparcie dyplomatyczne i gospodarcze (w tym materialne i inwestycyjne) dla regionu, które umożliwi jego długofalowy rozwój.

Artykuł został pierwotnie opublikowany w kwartalniku “Myśl Suwerenna. Przegląd Spraw Publicznych” nr 1(3)/2021.

[Grafika: Dans le village de Zenam Kelouri, les soldats nigériens procèdent à une démonstration de force de leur lutte contre Boko Haram, le 29 février 2016.; Autor: VOA/Nicolas Pinault]

_______________________________

Artykuł Działalność dżihadystycznych organizacji terrorystycznych w rejonie Sahelu pochodzi z serwisu Myśl Suwerenna.