Tożsamość lokalna jest ważna dla każdego społeczeństwa, nawet w współczesnym, szybko zmieniającym się świecie. Tożsamość lokalna obejmuje szeroki zakres elementów, wliczając w to historię, kulturę, język, religię, obyczaje i zwyczaje danego miejsca. Tożsamość lokalna jest ważna z wielu powodów. Przede wszystkim, pozwala społecznościom identyfikować się z innymi mieszkańcami tego samego regionu i ponosić odpowiedzialność za swoje otoczenie. Tożsamość lokalna jest również ważna, ponieważ zapewnia społecznościom poczucie bezpieczeństwa i stabilności oraz pozwala im dostrzegać i doceniać ich wspólną historię. Tożsamość lokalna ma również szczególne znaczenie dla osób, które są wykluczone lub biedne. W szczególności, tożsamość lokalna pomaga im znajdować wsparcie wśród mieszkańców i wspólnie budować lepszą przyszłość. Niestety, w współczesnym świecie tożsamość lokalna jest często niezauważana lub niedoceniana. Niektóre regiony są nadal bardzo zacofane i nie mają dostępu do nowoczesnych technologii, usług społecznych lub infrastruktury. Inne regiony są narażone na wpływ globalizacji, co skutkuje zanikaniem ich tożsamości lokalnej. W obu przypadkach lokalna tożsamość jest zagrożona.

Aby chronić lokalną tożsamość, rządy, organizacje społeczne i samorządy muszą włożyć wiele wysiłku w tworzenie i wzmacnianie społeczności lokalnych. W szczególności, współczesny świat stanowi wyzwanie dla tożsamości lokalnej. Wielokulturowość, globalizacja oraz migracja sprawiają, że współczesne społeczeństwa są bardzo zróżnicowane. To powoduje, że w wielu krajach istnieją silne tendencje do utraty tożsamości lokalnej, a zamiast tego, zaczynają pojawiać się nowe formy identyfikacji, które są bardziej wspólne dla wszystkich. Tożsamość lokalna jest również narażona na wpływy wielkich korporacji i koncernów, które starają się wpływać na społeczeństwa w celu osiągnięcia swoich celów. W obliczu tych wyzwań, ważne jest, aby społeczeństwa zrozumiały znaczenie tożsamości lokalnej i zachowały ją, aby chronić swoje własne kultury.

Tożsamość lokalna jest istotna, ponieważ może przyczynić się do budowania silniejszych więzi między mieszkańcami, a także wspierać wyjątkową tożsamość regionu. Rozwijanie tożsamości lokalnej może również pomóc w rozwiązywaniu problemów społecznych, takich jak ubóstwo, wykluczenie i nierówności. W celu ochrony tożsamości lokalnej, ważne jest, aby społeczeństwa uświadomiły sobie, jakie elementy ich kultury są ważne i jak mogą one wpłynąć na współczesny świat. Ponadto, ważne jest, aby zachować zarówno historyczne, jak i współczesne wyrażenia tożsamości lokalnej, aby zapewnić, że społeczności lokalne będą miały poczucie przynależności i więzi z miejscem, w którym żyjemy w świecie, w którym wszystko wokół nas się zmienia. Społeczności lokalne również są w stałym procesie zmian, zarówno w kontekście historycznym, jak i współczesnym.

Tożsamość lokalna to poczucie przynależności do określonego miejsca, które nadaje nam głęboki sens przynależności do społeczności. Tożsamość lokalna w współczesnym świecie jest istotna dla utrzymania pozytywnych relacji między mieszkańcami danego miejsca, a także pozwala na ochronę lokalnych tradycji i wartości. Może również pomóc w dążeniu do rozwoju społecznego i ekonomicznego. Osoby z silną tożsamością lokalną często angażują się w inicjatywy społeczne, takie jak opieka nad dziką przyrodą, organizacje charytatywne, kampanie edukacyjne itp. W ten sposób można stworzyć silny system wsparcia, aby pomóc lokalnym społecznościom w osiągnięciu wspólnych celów.

Niezależnie od tego, czy mieszkańcy danego miejsca są związani z nim od wielu pokoleń, czy też są nowymi przybyszami, tożsamość lokalna może mieć wielkie znaczenie dla ich codziennego życia. Tożsamość lokalna pozwala ludziom poczuć się częścią większej społeczności, współdziałać i wspierać się nawzajem. Jest to ważne w przypadku mniejszych społeczności, w których wszyscy są sobie bliscy. Ludzie dostrzegają, że ich lokalne środowisko ma wpływ na ich życie codzienne. Obejmuje to wszystko od miejsca zamieszkania do miejsca pracy, szkoły, sklepów i usług, a także lokalnych zwyczajów i tradycji. Przywiązanie do danego miejsca może być silne, gdy ludzie uważają, że jest ono wyjątkowe i niepowtarzalne. W wielu miejscach ludzie próbują podkreślić swoją tożsamość lokalną poprzez tworzenie lokalnych ruchów, działań i grup.

Są one ważne dla lokalnych społeczności, ponieważ umożliwiają ludziom współpracę, wymianę informacji, wspólne działania i tworzenie wspólnej tożsamości. Tożsamość lokalna jest pojęciem, które odzwierciedla wartości, tradycje i strukturę społeczną danego miejsca. Pomaga ludziom czuć się jak część społeczności, do której należą. W współczesnym świecie tożsamość lokalna jest szczególnie ważna, gdyż pozwala ludziom na odnalezienie się w globalnej rzeczywistości. W dzisiejszych czasach wielu ludzi czuje się zagubionych i odizolowanych od innych. Tożsamość lokalna daje ludziom uczucie bezpieczeństwa, poczucie priorytetów i powiązań, które pozwalają im na budowanie silniejszej społeczności. Lokalna tożsamość jest także narzędziem do tworzenia i utrzymywania wspólnego języka, kultury i historii. Umożliwia ludziom zapoznanie się z tradycjami i zwyczajami oraz zapoznania się z historią danego miejsca. To również pomaga ludziom zintegrować się z innymi i zrozumieć znaczenie swojej lokalnej społeczności.

CZYTAJ RÓWNIEŻ: Aktualność klasycznej myśli politycznej

Podsumowując, tożsamość lokalna jest ważnym elementem społeczeństwa. Pomaga ludziom czuć się jak część społeczności, w której żyją, a także tworzyć i utrzymywać wspólny język, kulturę i historię. Tożsamość lokalna jest szczególnie ważna w dzisiejszych czasach, gdyż pozwala ludziom na odnalezienie się w globalnym świecie. Zmiany technologiczne, przemysłowe, polityczne i społeczne mają wpływ na to, jak ludzie postrzegają swoje lokalne społeczności. Przemiany te wymuszają na ludziach poszukiwanie nowych sposobów bycia częścią społeczności, w której żyją. Tożsamość lokalna może być tworzona przez różne aktywności, takie jak organizowanie wydarzeń społecznych, uczestnictwo w zgromadzeniach, wolontariat w organizacjach lokalnych. Może to także obejmować włączanie się w lokalne inicjatywy społeczne, szukanie lokalnych rozwiązań problemów i promowanie lokalnych produktów i usług. Te działania pomogą w budowaniu silnych więzi między ludźmi i tworzeniu silnej lokalnej tożsamości. Tożsamość lokalna jest niezwykle ważna zarówno dla ludzi, jak i dla społeczności. Pozwala na identyfikowanie się z określonym miejscem, a także wspiera budowanie silnych więzi społecznych i przyczynia się do tworzenia silnej lokalnej społeczności.

Artykuł został pierwotnie opublikowany w kwartalniku “Myśl Suwerenna. Przegląd Spraw Publicznych” nr 4(10)/2022.

Grafika: pixabay.com

Artykuł Czym jest tożsamość lokalna we współczesnym świecie? pochodzi z serwisu Myśl Suwerenna.

Klasyczna myśl polityczna posiada duży wpływ na kształtowanie rzeczywistości politycznej w obecnych czasach. Myśli polityczne wielu znakomitych filozofów do dziś, mimo upływu wieków znajdują swoje odzwierciedlenie i wpływ na rzeczywistość. Działo się to dzięki ponadczasowości tych myśli, których to odbicia szukać można w idei republikańskiej, zapoczątkowanej przez Arystotelesa, a rozwijanej przez innych znakomitych myślicieli jak Cyceron, czy Platona i Sokratesa, którzy mimo iż nie są postrzegani za zwolenników tej idei to jednak ich krytyka przyczyniły się do jej udoskonalania.

Sokrates pochwalał człowieczeństwo, wolności i indywidualizmu, akceptował i rozumiał równość oraz różność ludzi, ale w wielu swoich wypowiedziach krytykował demokrację ateńską, przez co bywał wielokrotnie oskarżany o antydemokratyzm. Sokrates uważał, iż nie każdy powinien zajmować się sprawami polis, a tylko specjalnie przygotowane do tego osoby. Wynikać to także miało z tego, że wśród jego uczniów znajdowali się przeciwnicy demokracji (Alkibiades, Platon, Kritiasz). Krytykował on również ustrój oligarchiczny, przez co przeciwko niemu zwrócili się zarówno zwolennicy demokracji, jak i oligarchii. Według filozofa austriackiego Karla Poppera, Sokrates nie jest antydemokratą, a jego krytyka miała charakter demokratyczny. Służył wskazaniu słabych stron ustroju i wytykaniu błędów instytucji. Jest więc ona krytyką, bez której ustrój demokratyczny nie może się obejść Sokrates mówił, że jak bąk z ręki boga puszczony siadał miastu na kark; ono niby koń wielki i rasowy, ale taki duży, że gnuśnieje i potrzebuje jakiegoś żądła, żeby go budziło.^. Jego krytyka miała więc na celu dobro publiczne i była zasadniczo odmienna od platońskiej krytyki demokracji, która według Poppera miała charakter totalitarny¹.

Cyceron był wielkim zwolennikiem ustroju republikańskiego. Jak pisał w swoich dziełach to jedyna forma państwa, w której – jego zdaniem – warto żyć. Z wielką mocą swojego talentu przeciwstawiał się przez całe życie monarchii i dyktaturze; za swoje przekonania oddał życie, podobnie jak Sokrates i inni wielcy filozofowie. Nazwisko jego zaś stało się symbolem republiki, która wraz z nim zginęła. Cyceronowi kultura i nauka zawdzięczają między innymi takie pojęcia, jak „człowieczeństwo” (humanitas) czy „ludzka godność” (dignitas hominis), które po dziś dzień stanowią wspólne dobro cywilizowanej ludzkości^. Cyceron, będący „nowym człowiekiem” (homo novus) wspiął się z małomiasteczkowej, peryferyjnej społeczności na szczyty władzy wielkiego rzymskiego imperium.^.Przez wieki podziwiano upór, z jakim ten chwiejny człowiek, intelektualista obejmujący wszystkie możliwe aspekty każdej sprawy, walczył o swoje ideały, a także jego zdolność przekonywania do własnych poglądów zarówno wykształconych elit, jak i wielkich tłumów. Z jego imieniem na ustach szli mordercy Cezara, chociaż on sam w spisku ani zamachu udziału nie brał. Wokół niego skupili się w ostatnim roku jej istnienia wszyscy obrońcy republiki, mimo że Rzymianinem z urodzenia nie był. Dzięki jego pismom republikańskie, demokratyczne idee zostały przekazane średniowiecznej i nowożytnej Europie, a założyciele współczesnych demokracji często się na Cycerona powoływali. Według wielu nazywanego ojcem ustroju republikańskiego².

Platon natomiast przeprowadzał krytykę istniejących ustrojów państwowych. Jego zdaniem rządy najlepszych (arystokracja) wyradza się w rządy najdzielniejszych (timokrację), następnie w rządy bogatych (oligarchię), zmienionego w wyniku przewrotu przez demokrację, torującą drogę rządom jednostki (tyranii). Przejście od arystokracji do timokracji spowodowane jest niewiedzą strażników. Dalsza degeneracja powodowana jest już przez zepsucie moralne obywateli. Dopiero po doświadczeniu najgorszego ustroju obywatel jest w stanie dostrzec i docenić doskonałość arystokracji. Sam Platon bezskutecznie próbował wcielić w życie swoje idee na Sycylii. Następnie jego idee państwa stanowego stały się podstawą koncepcji średniowiecznych, w których filozofów zastąpili duchowni, a strażników – rycerze. Platon był pierwszym w historii myśli politycznej filozofii dziejów. Swoją polityczną doktrynę rozwinął przede wszystkim w Państwie i Prawie. Był przekonany o postępującej degeneracji ustroju. Arystokrację, czyli rządy najlepszych, oparte na cnocie rozumu, wyparła timokracja, rządy odważnych, których wadą była mała stabilność. Po timokracji następowała oligarchia (rządy najbogatszych), po oligarchii – demokracja, a po demokracji – tyrania, zdaniem Platona najgorszy z ustrojów, gdyż rację stanu stanowi w niej osobisty interes despoty. Jego krytyka ustrojów miała duży wpływ właśnie na ich ulepszanie i precyzowanie, tym samym on sam przyczynił się do rozwoju wielu myśli w tym i tej republikańskiej³.

Republikanizm jako idea ma już ponad 2000 lat, jednak myśl ta jest nadal obecna i rozwijana, co jest dowodem na aktualność klasycznej myśli politycznej. Początki tej myśli sięgają starożytnej Grecji, gdzie podstawową formą życia politycznego było polis: miasto wraz z niewielkim terytorium wokół miasta. Rządy w polis przyjmowały różnorodne formy. Obok jedynowładztwa i oligarchii, wiele ustrojów, z których najbardziej znanym jest demokracja ateńska, dopuszczało udział w rządach obywateli. Uczestnictwo w życiu publicznym było obowiązkiem i warunkiem cnotliwego życia, o czym dowiadujemy się czytając wizje politycznego porządku u Arystotelesa. Wskazywał on również, iż większość form rządzenia powstaje zwykle na drodze historycznego rozwoju i te naturalne formy są zwykle najlepsze dla danego społeczeństwa. Podobnie najlepiej przystosowanymi do rządzenia ludźmi są ci, którzy w naturalny sposób znaleźli się na stanowiskach przez wolę wyborców albo z urodzenia nie filozofowie-teoretycy. To czy dane państwo jest dobrze, czy źle rządzone zależy często nie od formy rządów, lecz od jakości ludzi u władzy, będąc aktualną myślą po dziś dzień. 

Chociaż podboje macedońskie zniszczyły tę formę życia politycznego wypracowaną w Atenach, to jako idea pozostała ona żywa, kontynuowanej przez rozkwit potęgi i kultury rzymskiej. To właśnie z Rzymu pochodzi zarówno sama nazwa republika, jak i wiele tekstów broniących ideałów republikańskich przed zwolennikami jedynowładztwa. Piewcami republikanizmu był wspomniany już Cyceron, jak i Salustiusz, Tytus Liwiusz, Tacyt, Polibiusz czy Plutarch. Ideały republikańskie były tak popularne, że po zdobyciu najwyższej władzy Oktawian August przyjął republikańskie nazewnictwo dla swojej godności (princeps). W całym okresie pryncypatu cesarze rzymscy zachowali te formalne pozory republiki. Wraz z rzymskimi podbojami terytorialnymi, dostosowano też ideę republiki do tego, by mogła ona funkcjonować w rozległym imperium. Podstawą było tutaj powszechne obywatelstwo oraz podleganie prawu rzymskiemu. Republikanizm jako forma wizji ustrojowej była rozwijana w zależności od czynników jednak mimo upływu czasu była nie tylko żywa, ale i coraz bogatsza, przybierając różne formy⁴.

Należy wspomnieć tutaj o tym, iż mimo stuleci przerwy, idee republikańskie podjęte zostały ponownie w późnym średniowieczu. Marsyliusz z Padwy w Obrońcy pokoju rozwinął ideę suwerenności ludu, zgodnie z którą lud jest źródłem wszelkiej władzy politycznej. Rządy republikańskie powstały też w niektórych samorządnych miastach: Republice Weneckiej, Republice Pskowskiej, Republice Nowogrodzkiej. Republikanizm zyskał na znaczeniu między renesansem i oświeceniem. Czołowymi teoretykami byli Niccolò Machiavelli Rozważania nad pierwszym dziesięcioksięgiem historii Rzymu Tytusa Liwiusza, James Harrington The Commonwealth of Oceana, Monteskiusz O duchu praw, Jean-Jacques Rousseau O umowie społecznej, czy Immanuel Kant. W Anglii idee republikańskie związane były ściśle z opozycją wobec rządów Stuartów. Zwolennikiem republikanizmu był m.in. Edward Coke, a jego zagorzałym oponentem Thomas Hobbes. Swoich republikańskich teoretyków miała również Rzeczpospolita Obojga Narodów, z których najznakomitszymi byli Andrzej Frycz Modrzewski i Jan Ostroróg.

Za państwo republikańskie uznać należy Rzeczpospolitą Obojga Narodów w której wszechobecne wśród szlachty były myśli republikańskie, począwszy od nazwy państwa i samego słowa „Rzeczpospolita, które nie wzbudziło zbytniego zainteresowania badaczy zachodnich, skoncentrowanych na innych elementach dyskursu republikańskiego, takich jak wolność, cnota, zepsucie, fortuna itd. Jednakże w szlacheckim dyskursie politycznym było to słowo bardzo ważne, może nawet najważniejsze, czego wymownym świadectwem jest jego popularność. Jak potwierdzają to badania statystyczne żaden inny termin polityczny nie mógł się z nim równać. Z dzisiejszej perspektywy słowo to wydaje się nader wieloznaczne, a porządkowaniu i wyjaśnianiu jego znaczeń poświęcono już niejedną rozprawę. Istotnie, Rzeczpospolita była oficjalną nazwą państwa polsko-litewskiego, określano tym mianem (z rzadka) wszystkich mieszkańców tego państwa bądź (częściej) wszystkich jego obywateli, a więc całą szlachtę, a także konstrukcję tworzącą ustrój polityczny, trzy sejmujące stany, wreszcie – tylko izbę poselską. Trzeba jednak zdawać sobie sprawę, że taki podział jest próbą systematyki narzuconej przez dzisiejsze kryteria i dzisiejszy sposób widzenia państwa. Dla uczestników debaty politycznej od końca wieku XVI, co najmniej do połowy wieku XVIII byłby on czymś sztucznym, niepotrzebnym i chyba nie do końca zrozumiałym. Rzeczpospolita była dla nich tym wszystkim jednocześnie, choć w zależności od kontekstu lub celu wystąpienia eksponowali taki czy inny aspekt tego terminu. Najwyraźniej widać to, gdy próbuje się rozdzielić, kiedy pojęcie to odnosi się do pewnej konstrukcji politycznej lub do określonej przestrzeni terytorialnej, a kiedy – do wspólnoty ową konstrukcję tworzącej i w owej przestrzeni żyjącej. Badacze I Rzeczypospolitej już od jakiegoś czasu opisują i analizują „[…] pełne utożsamienie się obywateli z państwem, które nie tylko zbudowali w przeszłości, ale tworzyli i stanowili obecnie” i zwracają uwagę, iż w wypowiedziach z tego okresu nastąpił „zanik odrębności państwa i społeczeństwa, wzajemne ich przenikanie”. Właściwie trudno tu mówić o zaniku, było to raczej odwołanie się do wizji państwa, która takiej odrębności w ogóle nie brała pod uwagę. Tak jak u autorów starożytnych, państwo w ówczesnych rozważaniach to zawsze civitas, czyli wspólnota obywateli. Szlachta polsko-litewska traktowała bardzo dosłownie termin res publica, a więc rzecz publiczna, rzecz wspólna. Jak pisał Stanisław Orzechowski, nawiązując wyraźnie do Cycerona: „rzeczpospolita jest zebranie obywatelów społecznością prawa i towarzystwem pożytku złączone”. Owo przekonanie widać także w wypowiedziach powstałych w toku debaty politycznej i to bardzo wcześnie. Anonimowy uczestnik dyskusji poprzedzającej pierwszą wolną elekcję pisał: „to jest Rzeczpospolita własna, zupełna gdzie multorum concordantia vota ad unam pacem et unam salutem, ut bene beateque vivatur, universos iugo aheneo nectunt”. „Z kogóż złożona rzeczpospolita, jeśli nie z nas samych?” – zadawał retoryczne pytanie niemal dwieście lat później Andrzej Zamoyski^5,6. Szerzej o systemie politycznym Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XIX wieku rozpisywał się August Cieszkowski w swoim dziele ,,O izbie wyższej i arystokracji w naszych czasach’’. Republikańskość myśli politycznej dawnej Rzeczpospolitej była tak silna, że w niektórych monarchiach Europy zakazane było drukowanie prac polskich autorów na ten temat. I tak oto „O senatorze doskonałym” Wawrzyńca Goślickiego nie zostało dopuszczone do druku w elżbietańskiej Anglii, a William Szekspir antymonarchicznego intryganta w dramacie „Hamlet” nazwał Poloniuszem, mając na myśli polskiego republikanina⁷.

Polski republikanizm pod wieloma względami różnił się od modelu rewolucyjnej Francji – był wprowadzany stopniowo, pokojowo, w drodze kompromisów i ucierania się trzech sił: sejmu, senatu i króla.

Oświecenie przyniosło próby zastosowania idei republikańskich w praktyce, z których najbardziej znaczący był przypadek Stanów Zjednoczonych. Od czasów kolonialnych na terenie Ameryki Północnej funkcjonowały małe wspólnoty purytańskich kolonistów rządzące się na sposób republikański. Idee republikańskie były też bardzo popularne wśród amerykańskich ojców założycieli okresu rewolucji. Duży wpływ na to miał cykl artykułów Alexandra Hamiltona, Jamesa Madisona i Johna Jaya publikowanych pod tytułem Federalista^. Amerykański republikanizm dzisiaj jest postawą polityczną, która uwzględnia troskę o dobro wspólne w oparciu o instytucje, rodzinę, wolność i własność – a to wszystko ma wyrastać z narodowej tradycji. O ile Demokraci proponują szereg radykalnych zmian związanych z modelem społecznym (inny podział płci, definicja rodziny, służba zdrowia finansowana z budżetu państwa), o tyle Republikanie bronią ortodoksji ojców założycieli USA. Jednocześnie pokazując światu nieprzerwaną ciągłość idei republikańskiej jako dobrego sposobu na funkcjonowanie państwa, czyniąc z niego potęgę światową.

Po pierwszej wojnie światowej w wielu krajach europejskich upadły monarchie i przyjęto republikańską formę rządów. W latach 60. niepodległymi republikami stało się zaś wiele dotychczasowych kolonii w Azji i Afryce. Czyniąc tą formę rządów najpopularniejszą na świecie, jednocześnie ukazując nam jak w danym kraju idee republikańskie się przyjęły bądź nie gdyż często dochodziło w tych krajach i dochodzi do przewrotów wojskowych. Ukazujących, iż nie każdy kraj jest przystosowany do republikańskiej formy rządów.

Kolejne odrodzenie zainteresowania republikanizmem nastąpiło w drugiej połowie XX wieku. Początkowo przyjęło ono postać pogłębionych studiów z zakresu historii idei poświęconych interpretacji klasycznej myśli republikańskiej. Będącej zarówno wtedy jaki i teraz aktualną, dzięki swojej uniwersalności.

Dla takich historyków myśli jak Hannah Arendt, Gordon Wood czy J.G.A. Pocock republikanizm miał charakter perfekcjonistyczny i opierał się na określonej idei dobrego życia. Ideałem była tu grecka polis, w postaci opiewanej przez Arystotelesa. Nurt ten określa się dziś mianem obywatelskiego humanizmu (civic humanism). Rozwój badań historycznych, od lat siedemdziesiątych doprowadził jednak wielu badaczy do zakwestionowania tej koncepcji. Badacze tacy jak Quentin Skinner czy Philip Pettit wskazywali, że w centrum tradycji republikańskiej leżała raczej wolność rozumiana jako niezależność od władzy arbitralnej. Ten nurt określa się mianem obywatelskiego republikanizmu (civic republicanism) bądź neorepublikanizmu.

Republikanizm jest starszy od liberalizmu, wywodzi bowiem swoje korzenie ze starożytności, gdy tymczasem liberalizm zaczął kształtować się w XVIII w. Starożytne i nowożytne koncepcje republikańskie nie miały charakteru liberalnego. Wielu klasycznych republikanów (np. Rousseau) głosiło idee antyindywidualistyczne. Współcześnie jednak republikanizm pozostaje w bliskim związku z liberalizmem, często go jednak krytykując.

Główną wartością, na której opiera się refleksja współczesnych republikanów jest wolność. Republikanie nie zgadzają się z przyjętymi w liberalizmie negatywną koncepcją wolności, jak i z koncepcjami wolności pozytywnej. Wskazują oni, że wolność polega nie tylko na tym, że nasze działania nie są faktycznie ograniczane, ale przede wszystkim na tym, że nie podlegamy tyrańskiej władzy. Jak wskazują republikanie, jeśli łaskawy pan pozostawiałby niewolnikom szeroką wolność osobistą (wolność negatywną), to liberałowie nie mogliby mu nic zarzucić. Zdaniem republikanów samo istnienie niewolnictwa jest niedopuszczalne, wolność polega bowiem na niezależności od arbitralnej władzy. Sprawowanie władzy powinno opierać się na normach i procedurach, a także uwzględniać udział samych rządzonych.

Współcześnie ustrój republikański jest często utożsamiany z demokracją. Już od starożytności zwolennicy republikanizmu są jednak często krytycznie nastawieni do demokracji. Republikanie wskazują, że demokracja może być także formą tyranii, jeśli jest traktowana jedynie jako rządy większości (tyrania większości). Większość może wtedy zadecydować o naruszeniu praw mniejszości. Republikanie wskazują więc, że demokratyczna władza musi funkcjonować w ramach prawnych. To rządy prawa, a nie rządy większości powinny być naczelną zasadą ustrojową. Doszło do tego dzięki rozwoju myśli wielkich filozofów oraz zmieniającym się czasom które spowodowały rozwój i dostosowywanie tej idei do odpowiednich społeczeństw i czasów, o czym już wcześniej wspominałem⁸.

Współcześnie również wiele osób utożsamia ustrój republikański z demokratycznym, jednak powinno się je traktować jako dwa zupełnie inne ustroje, tak różne, jak różne są monarchie konstytucyjne i absolutne. Tylko pozornie wydają się tym samym, choć zwykle ich łączenie wynika z niewiedzy, nie zaś z konkretnych, metodologicznych przesłanek. Po pierwsze: w demokracji władzę sprawuje lud, zaś w republice nadrzędną funkcję nad ludem posiada prawo, na zasadach którego elity kierują całym krajem. Po drugie: w demokracji podejmuje się decyzje bezwzględną większością głosów, zaś w republice dominuje zasada konsensusu i jednomyślności. I po trzecie: demokracja oscyluje między absolutną centralizacją państwa oraz jej absolutną decentralizacją, zaś republika musi utrzymywać się przy zdecentralizowanym modelu – w innym wypadku niższe warstwy społeczeństwa mogą doprowadzić do buntu z powodu braku mocy ich głosu, który przy decentralizacji ważny jest chociażby w strukturach samorządowych⁹.

Republika stwarza i daje możliwości spełniania się właśnie w takim działaniu. Ludzie, którzy pozostają bierni wobec spraw państwa uważani są we wspólnocie za bezużytecznych, nie przyczyniają się bowiem do osiągnięcia sprawiedliwości i wolności.

Warto podkreślić w tym miejscu, iż w dobie zaniku troski o dobro wspólne i kryzysu obywatelskiego zaangażowania, który szczególnie mocno uwidocznił się w ostatnich latach nie tylko w Polsce, ale i na świecie, chętnie wraca się do dotychczas ignorowanych idei republikańskich. Część społeczeństwa przestaje już poszukiwać dobrobytu w zwiększonej konsumpcji, lecz stara się ją odnaleźć w tworzeniu więzi, podejmowaniu współpracy w środowiska lokalnym oraz podejmowaniu współodpowiedzialności.

CZYTAJ RÓWNIEŻ: Analiza praktyk marketingu politycznego w kampanii wyborczej Andrzeja Dudy z 2020 r.

Los republiki w dużej mierze uzależniony jest od cnót obywateli, dlatego też res publica istnieje i dobrze funkcjonuje, jeżeli obywatele uznają ją za wartość nadrzędną. Można wiec, bez wątpienia, uznać republikę za ustrój wzniosły i bardzo wymagający. W tym kontekście warto podkreślić, iż bez motywacji tożsamościowej bycie cnotliwym nie jest możliwe. Cnoty rozumiem tu, za Arystotelesem, jako trwałe wewnętrzne dyspozycje do świadomego działania (Arystoteles, 1982, s. 57). Tutaj cytując: „Republikanizm wprowadzając pojęcie cnoty […] [próbuje] wskazać́ na pewien poziom rzeczywistości politycznej, którego nie da się zredukować ani do administracji, ani do działalności w ramach społeczeństwa obywatelskiego, ani do powszechnych demokratycznych negocjacji” (Legutko, Demokracja i republika). Dlatego też nic dziwnego, że republikanie, określając cnoty polityczne, świadomi byli istnienia takiego świata obiektywnego i dlatego też otwarcie wyrażali swoje poglądy na temat honoru i oddania czy też zwierzchności i posłuszeństwa w kontekście zasadności władzy¹⁰.

Podsumowując, zarówno jak i u początków klasycznej myśli politycznej, tutaj zobrazowanej na przykładzie republikanizmu, jak i obecnie, możemy mówić o jej aktualności. A głównym argumentem świadczącym o tym jest to, iż filozofowie w dużej mierze brali pod uwagę naturę ludzką oraz to co człowiekiem steruje. Chodzi mi tutaj o uniwersalne wartości ważne dla wszystkich ludzi jak bezpieczeństwo, szczęście, dobry byt czy wolność. Niezmienna natura ludzka czyni klasyczną myśl polityczną zawsze aktualnym odniesieniem do myślenia o państwie i społeczeństwie.

Artykuł został pierwotnie opublikowany w kwartalniku “Myśl Suwerenna. Przegląd Spraw Publicznych” nr 4(10)/2022.

Grafika: Wikimedia Commons

¹ Karl Popper, czyli przypisy do Platona raz jeszcze, https://www.google.pl/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwiKt5vO9IzuAhXrIMUKHSfPDSkQFjACegQIAxAC&url=http%3A%2F%2Fapcz.umk.pl%2Fczasopisma%2Findex.php%2FDP%2Farticle%2Fdownload%2FDP.2008.003%2F5899&usg=AOvVaw32hZocYgUEb0Abt4I49N5f (dostęp: 6.12.2022)

² Zbigniew Stawrowski, O wolności i republikanizmie (rozmowa), http://www.omp.org.pl/artykul.php?artykul=429 (dostęp: 6.12.2022)

³ Platon Państwo, tłum. Władysław Witwicki, https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/platon-panstwo.html (dostęp: 6.12.2022)

⁴ Republikanizm, https://pl.wikipedia.org/wiki/Republikanizm (dostęp 6.01.2021)

⁵ Anna Grześkowiak-Krwawicz, Republikanizm szlachecki Rzeczypospolitej Obojga Narodów,https://orka.sejm.gov.pl/MP.nsf/0/3F68D2F235B8A723C12586030045AE6A/$file/1.%20Anna%20Grześkowiak-Krwawicz.pdf (dostęp 3.12.2022)

⁶ Myśl Polityczna. Political Thought, http://www.sejm.gov.pl/MP/MP%2001/Myśl%20Polityczna.%20Political%20Thought%2001(2019).pdf Rozdział, Republika – Respublica Regni czy respublica mixta?, s.75. (dostęp 06.12.2022)

⁷ O senatorze doskonałym’ (1593) Wawrzyniec Goślicki, Hamlet (1599) Williama Szekspira i konstytucja USA (1787), https://pupillalibertatis.wordpress.com/2016/10/25/ (dostęp 8.12.2022)

⁸ Dorota Gierszewski, Uniwersytet Jagielloński, Idee republikańskie i ich znaczenie dla rozwoju aktywności obywatelskiej, https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwj09ImR8YzuAhUewAIHHVF3AR4QFjABegQIAxAC&url=http%3A%2F%2Fcejsh.icm.edu.pl%2Fcejsh%2Felement%2Fbwmeta1.element.desklight-e4094589-7ee4-47f4-ba89-1aed15739440%2Fc%2FIdee_republikanskie_i_ich_znaczenie_dla_rozwoju_aktywnosci_obywatelskiej.pdf&usg=AOvVaw2PiElxgQ2sMHE_ksGG4wj6 (dostęp 8.12.2022)

⁹ Między demokracją a republiką, http://www.libertas.pl/miedzy_demokracja_a_republika.html (dostęp: 8.12.2022)

¹⁰ Zbigniew Stawrowski, O republice i postawie republikańskiej u Arystotelesa,https://nowakonfederacja.pl/o-republice-postawie-republikanskiej-u-arystotelesa/ (dostęp: 8.12.2022)

Artykuł Aktualność klasycznej myśli politycznej pochodzi z serwisu Myśl Suwerenna.

Jednym z wyzwań etyczno-moralnych w służbie dyplomatycznej i konsularnej jest podejście i racjonalna ocena zjawiska wydalania dyplomatów, w celu wywierania presji politycznej na drugim państwie. Za przykład posłużą mi relacje polsko-białoruskie, od sierpnia 2020 roku, kiedy to w wyniku sfałszowania wyborów przez Aleksandra Łukaszenkę, relacje pomiędzy naszymi krajami uległy radykalnemu pogorszeniu.

Od kilkunastu miesięcy jesteśmy świadkami wzajemnych starć dyplomatycznych władz Polski i Białorusi. W marcu 2021 r. Białoruskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych (MSZ) poleciło, by kolejnych już dwóch polskich dyplomatów – konsul generalny w Grodnie i konsul z tej samej placówki – w ciągu 48 godzin opuściło terytorium Białorusi. „Wobec kontynuacji nieprzyjaznych gestów Mińska wobec polskich dyplomatów, w ramach zasady wzajemności, MSZ podjął decyzję o wydaleniu Konsul Generalnej Białorusi w Białymstoku oraz konsula RB z placówki w Warszawie” – jak poinformował podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Marcin Przydacz. Wcześniej, białoruskie MSZ poleciło polskiemu konsulowi w Brześciu Jerzemu Timofiejukowi opuścić Białoruś. Jak podało białoruskie MSZ, wezwano do resortu charge d’affaires polskiej ambasady w Mińsku Marcina Wojciechowskiego, którego poinformowano o zdecydowanym proteście w związku z udziałem konsula Timofiejuka w „nieoficjalnym wydarzeniu poświęconym dniowi żołnierzy wyklętych, do którego doszło 28 lutego w Brześciu z udziałem przedstawicieli związanych z Polską organizacji pozarządowych i młodzieżowych”¹.

Za inny przykład może posłużyć ostatnie wydalenie polskiej konsul z Brześcia. Białoruskie władze twierdząc, że polska konsul w Brześciu chciała pomóc w uniknięciu odpowiedzialności Polakowi podejrzanemu na Białorusi o spowodowanie wypadku drogowego, w którym zginęły dwie osoby. Chodzić tutaj miało o starania w ułatwieniu temu mężczyźnie opuszczenia Białorusi. Z nieoficjalnych ustaleń dziennikarza RMF FM Krzysztofa Zasady wynika, że konsul kupiła mężczyźnie bilet kolejowy na powrót, wcześniej konsultując to z Białorusinami. Ostatecznie Polak został zatrzymany przez białoruskich funkcjonariuszy na granicy. Polskie MSZ czeka na razie na wyjaśnienie tej sprawy. Jak podają media, w najbliższym czasie należy się też spodziewać wydalenia z Polski jednego z białoruskich dyplomatów pracujących w konsulacie na wschodzie kraju². Można się spodziewać, iż takie samo działanie na pewno nastąpi z racji na zasadę już wcześniej wspomnianej tzw. wzajemności.

Strona białoruska pod przykrywką udziału dyplomatów w jakichś wydarzeniach związanych z Polską (np. upamiętniania Żołnierzy Wyklętych czy Armii Krajowej), lub innych zajść zaczęła wydalać dyplomatów, co ciekawe wcześniej przed kryzysem na Białorusi udział polskich dyplomatach na tym podobnych wydarzeniach nie przeszkadzał. Wydaje się za tym jasne, iż białoruscy rządzący chcą wywrzeć na Polsce presje by ta wycofała się z swojej polityki wspierania białoruskiej opozycji i uznała sfałszowane wybory prezydenckie w których ,,wygrał” A. Łukaszenka. Z perspektywy etycznej jednak właściwe wydaje się wspieranie białoruskiej opozycji demokratycznej przez Polskę, w związku z wartościami jakie wyznajemy i naszej bogatej historii związanej z walką o wolność, niepodległość i demokrację. To czyni z nas orędowników tych wartości, które chętnie wspieramy i solidaryzujemy się z społeczeństwami chcącymi zmian w swoich państwach, tak jak kiedyś o zmiany w społeczeństwie walczył ruch Solidarności, do którego nawiązywała również białoruska opozycja. Doświadczenia historyczne Polaków sprawiają, iż bardzo chętnie wspieramy ruchy demokratyczne i niepodległościowe.

Jednak z innej perspektywy, czy etyczne było mieszanie się w wewnętrzne sprawy naszego wschodniego sąsiada, gdzie są tutaj granice? Uważam, że granicą jest tutaj poszanowanie prawa własnych obywateli, które złamała władza Łukaszenki oraz przestrzeganie praw człowieka, a tym samym umów międzynarodowych je gwarantujących. W sytuacji, kiedy białoruski reżim zaczął łamać podstawowe wartości swoich obywateli na miejscu była reakcja społeczności międzynarodowej, w tym Polskiej jako pierwszego kraju ,,zachodu” dla Białorusi. Polska dyplomacja próbowała przywołać białoruski rząd do porządku, jednocześnie próbując postawić się w roli mediatora pomiędzy Łukaszenką a opozycją demokratyczną, niestety bezskutecznie. Władze reżimu Łukaszenki zaczęły kreować z Polski wroga Białorusi, rozpoczynając konflikt dyplomatyczny, w którym to zaczęli odwoływać polskich przedstawicieli dyplomatycznych. Należy zaznaczyć, iż polskich przedstawicieli na Białorusi było więcej niż białoruskich w Polsce, z powodu dużej ilości konsulatów istniejących z racji tego, że mniejszość polska na Białorusi jest dużo większa niż ta białoruska w Polsce. Tym samym na zaistniałym konflikcie straty polskie są większe. Powstały konflikt dyplomatyczny dosyć mocno odbił się na przedstawicielach polskiej społeczności na Białorusi, zaczęto znacznie ograniczać im możliwości działania, jak i zamykać ich do więzienia. Za przykład takiego działania może tu posłużyć zamknięcie Prezes Związku Polaków na Białorusi Angeliki Borys w więzieniu oraz wielu innych działaczy tego związku. Można odnieść wrażenie ze z perspektywy etycznej i moralnej Polska postąpiła słusznie, jednak swoją postawą zaszkodziła mieszkającym tam Polakom, polskim organizacjom, których i tak funkcjonowanie było mocno utrudniane, a w zaistniałej sytuacji Polska dała mocny pretekst władzom białoruskim do ich zamknięcia i wymazywania z życia społecznego.

Władze białoruskie prześladują również posiadaczy Karty Polaka których największa liczba jest na Białorusi. Propaganda w Mińsku twierdzi, że w polskich konsulatach dokument otrzymuje każdy już „po kilkumiesięcznym kursie języka polskiego”. W rzeczywistości procedura jest długa i skomplikowana. Trzeba nie tylko wykazać podstawową znajomość języka, kultury i tradycji polskich, ale też udokumentować pochodzenie polskie (jeden z rodziców, dziadków lub dwóch pradziadków było narodowości polskiej). Problem dotyczy nie tylko mieszkających w kraju Łukaszenki Polaków. We wrześniu 2020 roku paszport unieważniono zwierzchnikowi białoruskiego Kościoła katolickiego arcybiskupowi Tadeuszowi Kondrusiewiczowi i nie wpuszczono go do kraju, gdy wracał z Polski. Wtedy w Mińsku tłumaczono, że jakoby duchowny posiadał „drugie obywatelstwo”, czemu stanowczo zaprzeczał. Wpuszczono go do kraju kilka miesięcy później po osobistej interwencji papieża Franciszka. Tymczasem w październiku wydział do spraw walki z przestępczością i korupcją MSW Białorusi (GUBOPiK) zainicjował zmianę prawa, która umożliwiłaby pozbawienie obywatelstwa tych, którzy „wyjechali za granicę i prowadzą wrogą działalność”³.

CZYTAJ RÓWNIEŻ: Planowana nowelizacja białoruskiego „Kodeksu o Wykształceniu” i jej skutki dla polskich szkół na Białorusi

Wzajemne wydalanie dyplomatów nie służy tutaj poprawie relacji, a tylko ten konflikt zaostrza, właściwie odnieść można wrażenie, iż żadna z stron na tym nie korzysta, a tylko traci. Gdyż obie strony odwołując swoich dyplomatów wzajemnie się izolują utrudniając sąsiedzką współpracę i porozumienie. Z drugiej też strony możemy pokusić się o tezę, iż Polska więcej straciła na swojej postawie moralnej względem Białorusinów niż zyskała. Za cenę ich wsparcia naraziła na prześladowania własnych rodaków oraz prowadzenie współpracy gospodarczej. Podsumowując za tym na zjawisko wydalania dyplomatów jako formy presji politycznej, można patrzeć z dwóch różnych perspektyw, jeśli chodzi o jego etyczno-moralny charakter.

Artykuł został pierwotnie opublikowany w kwartalniku “Myśl Suwerenna. Przegląd Spraw Publicznych” nr 3(9)/2022.

Grafika: Wikimedia Commons

¹ Polska wydala dwoje białoruskich dyplomatów, https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2021-03-12/polska-wydala-dwoch-bialoruskich-dyplomatow/, (7.01.2022 r.).

² Polska konsul wydalona z Białorusi, https://www.rmf24.pl/fakty/polska/news-polska-konsul-wydalona-z-bialorusi,nId,5751443#crp_state=1, (7.01.2022 r.).

³ Białoruś: Polskość znów trzeba ukrywać, https://www.rp.pl/polityka/art19183631-bialorus-polskosc-znow-trzeba-ukrywac, (12.01.2022 r.).

Artykuł Etyczne spojrzenie na zjawisko wydalania dyplomatów jako formy presji politycznej na podstawie relacji polsko-białoruskich pochodzi z serwisu Myśl Suwerenna.

Celem poniższego raportu jest ukazanie mechanizmów marketingu politycznego w kampanii prezydenckiej Andrzeja Dudy z 2020 r., na podstawie udostępnionych materiałów kampanijnych oraz danych znajdujących się w domenie internetowej. Odpowiemy sobie na następujące pytania:

• Czy zastosowane działania marketingowe były skuteczne?
• Jakich technik użyto, by dotrzeć do wyborców?

Opracowanie koncentruje się wyłącznie na istniejących już analizach kampanii prezydenckiej z 2020 r. oraz na artykułach prasowych dotyczących tego tematu.

Materiałów do raportu poszukiwałem w Internecie, gdyż właśnie to źródło informacji przedstawiało najszersze spojrzenie na tematykę, której się podjąłem. Portale, które najbardziej mnie zainteresowały, to Rzeczpospolita, 300polityka, TVP Info, Gazeta Wyborcza; oprócz tego media społecznościowe Andrzeja Dudy. Bazowałem w dużej mierze na artykułach i wywiadach ze specjalistami w zakresie kampanii marketingowej Andrzeja Dudy. Ważnym źródłem informacji były dane wyborcze przedstawione przez Państwową Komisję Wyborczą oraz Centrum Badań Opinii Społecznej. Informacji poszukiwałem w różnych miejscach, w celu ukazania najbardziej obiektywnego spojrzenia na analizowany temat.

Wykorzystanie marketingu politycznego przez kandydata

Na samym początku warto przeanalizować wygrane przez Andrzeja Dudę wybory, zwracając uwagę na to, co stoi za sukcesem wyborczym, dzięki któremu pokonał on kontrkandydata, Rafała Trzaskowskiego, różnicą 422 385 głosów. W tym miejscu należy powiedzieć, iż za zwycięstwem tym stoi nie tylko jego sztab wyborczy i mobilizacja elektoratu, ale także nieznana szerzej w świecie polityki spółka z Nowego Sącza – HyperCrew, zajmująca się marketingiem i wizerunkiem. Według opinii analityków to właśnie kampania internetowa przeprowadzona przez tę spółkę umożliwiła zwycięstwo prezydentowi. Łukasz Mężyk z portalu 300polityka ocenił, że: „Sztab Andrzeja Dudy przeprowadził w tej kampanii operację internetowego mikrotargetowania na niespotykaną dotąd w Polsce skalę. Połączenie analizy big data i mediów społecznościowych jak Facebook i platform video jak YouTube pozwoliło na prowadzenie na tyle spersonalizowanej kampanii, jakby to była kampania lokalna”. Mowa tutaj o wyprodukowanych kilkudziesięciu materiałach reklamowych (odnoszących się do konkretnych spraw z regionu) dla każdego z powiatów w Polsce, a nie tylko kilku ogólnopolskich spotach – tłumaczy nam jeden z analityków, którzy badali kampanię A. Dudy w Internecie. Sztab Andrzeja Dudy zalał odbiorców Internetu rekordową ilością informacji: 1709 reklam w sieci Google Ads i kolejne 820 w ramach platformy Facebook Ads. Był to dosyć skuteczny sposób docierania do potencjalnych wyborców, gdyż pozwalał dostosować treści do odpowiednich osób i regionów, ponieważ w zależności od miejsca na mapie Polski ludzie mają odmienne wymagania i oczekiwania względem kandydata na prezydenta.

Usługi HyperCrew kosztowały sztab Andrzeja Dudy 1,48 mln zł, według danych z PKW, z rekordowego budżetu na całą kampanię, wynoszącego ponad 28,6 mln zł. Budżet ten był trzy razy większy od środków wydanych na wyścig wyborczy Rafała Trzaskowskiego (9,5 mln zł).

„Dzięki inwestycji Czysta3.vc hyperowa ekipa wraz z naukowcami z SWPS rozpoczyna pracę nad wyjątkowym narzędziem, które zrewolucjonizuje targetowanie kampanii reklamowych. Połączenie dziedzin psychologii, socjologii, reklamy oraz sztucznej inteligencji pozwoli na jeszcze skuteczniejsze docieranie do odbiorców. Jesteśmy dumni, że możemy tworzyć tak innowacyjny projekt. Mamy nadzieję, że efekty naszej pracy zobaczycie już niebawem” – chwali się na FB HyperCrew¹. Firma ta dzięki swoim profesjonalnym narzędziom i technikom pomogła w dużo skuteczniejszym dotarciu do potencjalnych wyborców.

Jak uważa dr Tomasz Kamiński, wykładowca na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu Łódzkiego, kampania Andrzeja Dudy była dobrze prowadzona. „Docierał nią precyzyjnie do konkretnych grup elektoratu, grając na ich lękach i skutecznie mobilizując do głosowania (antyszczepionkowcy, antysemici, ludzie homofobiczni). Sprytnie też uniknął walnego starcia (debaty), nie dając rywalowi okazji do odbicia sobie części wyborców. Przed drugą turą zdołał zmobilizować dodatkowo ponad milion osób ze swojego elektoratu (osoby starsze, słabiej wykształcone, z prowincji) – to na pewno duży sukces – twierdzi dr Kamiński. – Duda, świadomie wybierając hasła i sposób przekazu, który skutecznie dociera do osób starszych (głównie grając na ich lękach), w pewnym sensie «odpuścił» młodych wyborców. Tych jest jednak zdecydowanie mniej i nawet ich wielka mobilizacja nie zadecyduje o wyniku wyborów – nie są w stanie przegłosować osób starszych, jeśli te są równie zmobilizowane. Patrząc na zmiany demograficzne w Polsce, ta tendencja będzie się tylko pogłębiać – o wynikach wyborów w większym stopniu decydować będą starsi wyborcy, których jest po prostu dużo więcej” – dodaje politolog. Dr Krystian Dudek, właściciel Instytutu Publico, ekspert ds. wizerunku, strategii i marketingu politycznego, uważa, że sztab Andrzeja Dudy „rozważał różne scenariusze”². „Zdecydowano wybrać wariant nie na poszukiwanie centrowych głosów, a na ugruntowanie elektoratu PiS. Stąd zrodziła się dość ostra narracja oparta na osi «my» i «oni». Jak pokazały wyniki, to pozwoliło wygrać, choć okupione jest ogromnymi podziałami w społeczeństwie. Prezydent powinien być osobą, która łączy, a nie dzieli. Dlatego Duda, przed którym druga i ostatnia kadencja, może się teraz starać zrobić dobre wrażenie na drugiej części kraju, czego preludium słyszeliśmy od niego podczas wieczoru wyborczego” – mówi nam Dudek.

„Przykładem ingerencji państwa w wybór jednego kandydata był alert RCB wysłany do mieszkańców Polski. Alert, wymyślony po to, aby informować ludzi o zagrożeniu ich życia i zdrowia, został wykorzystany do wysłania zachęcenia do pójścia na wybory grupy, która – jak pokazują wszystkie badania – głosuje w przeważającej większości na prezydenta Dudę” – podkreśla Gutkowski. Dzień przed wyborami, w sobotę 11 lipca br., Rządowe Centrum Bezpieczeństwa rozesłało do mieszkańców całej Polski alert, w którym informuje, że podczas II tury wyborów osoby powyżej 60 r. życia, kobiety w ciąży oraz osoby niepełnosprawne będą mogły zagłosować bez kolejki. Opinia publiczna oburzyła się, że alert, który powinien być wykorzystywany tylko w sytuacjach nadzwyczajnych, został instrumentalnie użyty w walce o głosy wyborcze³. „Politycznie rzecz biorąc, kampania Andrzej Dudy była oparta na fałszu, więc trudno ją ocenić. Wszystkie tematy, które pojawiły się w kampanii prezydenta, były zastępcze lub fałszywe, np. że Rafał Trzaskowski to niemiecki kandydat, jest za eutanazją itd. To nie była kampania, lecz zmasowana propaganda, bazująca na nienawiści, z wątkami antysemickimi, antyniemieckimi i ostrym atakiem na mniejszości seksualne. Nie chciałbym tego nawet nazywać kampanią, bo jest to niedopuszczalne w cywilizowanym świecie. Jestem absolutnie przekonany, że gdyby między kandydatami była jakaś proporcjonalność środków, Andrzej Duda nie wygrałby tych wyborów” – podkreślał szef agencji reklamowej DDB⁴.

Dlatego przewagi Dudy wypada w pewnej mierze szukać w pomocy ze strony telewizji publicznej, która, zdaniem RSF czy OBWE, nie informowała rzetelnie o przebiegu kampanii ani o obu kandydatach i ich programach. Furorę w sieci robił na przykład materiał „Wiadomości”, który do złudzenia przypominał spot wyborczy urzędującego prezydenta. Nie był to wyjątek, a wielu ekspertów zwracało uwagę na nierównowagę w prezentowaniu obu kandydatów i jawne wspieranie działań prezydenta Dudy. Przy tak małej różnicy między oboma kandydatami systemowe promowanie jednego z nich w największej ogólnopolskiej telewizji nie mogło pozostać bez znaczenia⁵.

Jak podają źródła, zaczęło się to od spotu Andrzeja Dudy opublikowanego 17 czerwca br., w którym pojawiły niektóre pytania zadane podczas niedawnej debaty prezydenckiej. W reklamie tej skupiono się jednak nie tylko na postaci Rafała Trzaskowskiego, lecz także na pozostałych kandydatach na prezydenta⁶. Następnie nieco później, bo 20 czerwca br., na kanale Andrzeja Dudy na YouTube pojawił się film zatytułowany #RafałNieKłam, który tym razem miał za zadanie bezpośrednio uderzyć w Rafała Trzaskowskiego – był on też odpowiedzią na wideo prezydenta Warszawy pt. Mój dom – Polska⁷. W spocie narratorką jest Polska, która przedstawia prezydenta Warszawy jako leniwego polityka i w zgryźliwy sposób wytyka mu niektóre błędne decyzje⁸. Rafał Trzaskowski nie pozostał jednak Andrzejowi Dudzie dłużny, bowiem 23 czerwca br. opublikował na swoim facebookowym profilu film zatytułowany Może należy się zastanowić?. W spocie w satyryczny sposób przedstawiono postać Andrzeja Duda, który rozliczany jest ze swoich niespełnionych obietnic wyborczych. Podkładem muzycznym reklamy jest natomiast melodia, do której prezydent rapował w ramach akcji #hot16challenge2⁹.Co ciekawe, tego samego dnia Andrzej Duda również zaprezentował swój nowy spot wyborczy, zatytułowany RAFAŁ NIE KŁAM. W filmie zestawiono wypowiedzi Rafała Trzaskowskiego sprzed kilku lat oraz tych z ostatnich tygodni, autorom spotu zapewne zależało na udowodnieniu, że obecny prezydent Warszawy zmienił w ostatnim czasie zdanie na temat kilku kluczowych kwestii, m.in. takich jak małżeństwa homoseksualne czy 500+¹⁰. Był też spot ,Polska według R. Trzaskowskiego. START GAME!, pokazujący kontrkandydata urzędującego prezydenta jako popierającego wyższe podatki, wolącego przepychanki z rządem niż współprace, niewspierającego rodzin, popierającego wprowadzenie euro, wyższy wiek emerytalny, będącego przeciw inwestycjom w Polsce (tutaj było nawiązanie do jego wypowiedzi o tym, iż po co Polsce centralny port komunikacyjny, skoro jest lotnisko w Berlinie)¹¹.

W tym ujęciu kampania wyborcza to działanie zmierzające do przybliżenia wizerunku danego kandydata do wizerunku kandydata idealnego. Taki efekt można osiągnąć między innymi poprzez zwiększenie zakresu cech wspólnych obu polityków, tak aby podobieństwo między nimi było jak największe. Ma to na celu ukazanie wyborcom obydwu kandydatów jako idealnych osób do sprawowania urzędu prezydenta.

Przykładem jest druga tura wyborów prezydenckich 2020 – dwóch kandydatów na urząd prezydenta przekonuje wyborców o swoim podobieństwie do ideału. Nie wdając się w szczegóły, możemy uznać, że niezależnie od poglądów politycznych Polaków idealny prezydent powinien np. znać język obcy i mieć reprezentacyjny wygląd. Nie mamy potwierdzenia w badaniach, ale można z dużą dozą pewności przyjąć, że wyborcy dostrzegli te cechy zarówno u Andrzeja Dudy, jak i Rafała Trzaskowskiego. Oznacza to, że w ich świadomości rysował się obszar cech wspólnych dla obydwu kandydatów i kandydata idealnego. O ile wizerunkowe przybliżanie się do kandydata idealnego było efektem pożądanym, o tyle wzrost podobieństwa politycznych rywali – Andrzeja Dudy i Rafała Trzaskowskiego – niósł za sobą ryzyko utraty głosów na rzecz oponenta.

Jak próbowały wybrnąć z tego sztaby wyborcze? Strategią przyjętą przez obóz Andrzeja Dudy było dobudowywanie nowych, pozytywnych w przekazie i odbiorze cech, a tym samym uzyskanie poparcia nowych grup wyborców, np.: „Prezydent Andrzej Duda dba o mieszkańców małych miejscowości”, „Andrzej Duda przypomina, że rodzina to nie tylko mama, tata i dzieci, ale również dziadkowie, seniorzy”. Przyjmijmy, że takie działanie dało Andrzejowi Dudzie poparcie osób, które wcześniej nie miały zamiaru brać udziału w drugiej turze wyborów, bo nie identyfikowały się z żadnym kandydatem.

Z kolei strategia Rafała Trzaskowskiego koncentrowała się na podkreśleniu różnic między nim a jego przeciwnikiem. Takie działanie utwierdza w słuszności wyboru już pozyskanych wyborców, ale nie prowadzi do pozyskania nowych głosów.

„Mamy więc trzy rodzaje strategii wyborczych – pierwsza, Andrzeja Dudy, skoncentrowana na uzyskaniu nowych, dodatkowych głosów. Druga, Rafała Trzaskowskiego, skupiająca się na utrzymaniu dotychczasowego elektoratu. Trzecia, Aleksandra Kwaśniewskiego, łącząca zachowanie dotychczasowych wyborców oraz pozyskanie nowych ze strony politycznego przeciwnika” – jak pisze „Dziennik Gazeta Prawna”¹².

Po przegranych wyborach Rafał Trzaskowski mówił w rozmowie z „Gazetą Wyborczą”: „Po pierwszym wystąpieniu, w Poznaniu, moi sztabowcy stwierdzili, że było za mało polaryzujące, za bardzo wyciągnąłem rękę do drugiej strony”. Przyznał, że jego zaplecze postanowiło od początku postawić na polaryzujący wyborców przekaz¹³.

Jak twierdzi Aleks Szczerbiak, profesor politologii i współczesnych studiów europejskich oraz autor bloga The Polish Politics Blog: „Powodem, dla którego Prawo i Sprawiedliwość jest popularne, a Andrzej Duda wygrał wybory, jest elektorat z małych miejscowości, z Polski prowincjonalnej, który od 2015 r. po raz pierwszy czuje, że ma polityczną reprezentację. Ludzie, którzy przez długi czas czuli, że byli ignorowani, marginalizowani przez wielkomiejskie liberalne elity, postrzegające ich jako zacofanych”. Istotnie, kampania w dużym stopniu skierowana była do ludzi spoza wielkich aglomeracji¹⁴. Potwierdzają to również dane CBOS z pierwszej tury wyborów, wskazujące, iż połowa wyborców Andrzeja Dudy zamieszkuje obszary wiejskie (52%). Wyborcy Andrzeja Dudy kierowali się w głównej mierze pozytywną oceną jego prezydentury i – szerzej – dokonań rządów Prawa i Sprawiedliwości. Najwięcej osób wyrażało ogólne zadowolenie z mijającej kadencji prezydenta, mówiąc, że Andrzej Duda dużo zrobił, sprawdził się, zasługuje na wygraną, i podkreślając, że obecnie lepiej się dzieje w kraju. Blisko co piąty wyborca Andrzeja Dudy wskazywał, że prezydent spełnił obietnice wyborcze z 2015 roku, jest wiarygodny i budzi zaufanie. Polityka całego obozu władzy i prezydenta jako jego części (co podkreślano w kampanii wyborczej) zbudowała wizerunek Andrzeja Dudy jako prezydenta, który troszczy się o ludzi i działa na ich rzecz, co znalazło odbicie w odpowiedziach badanych[15].

Działania zalecane na przyszłość

W mojej pracy chciałbym przedstawić działania, które mogłyby poprawić wyniki wyborów:

1. Spotkania z wyborcami, ale w odmiennej formie od dotychczasowych.
2. Skupienie się nie na przeciwniku, a na społeczeństwie.

W pierwszej radzie miałem na myśli wyjście do społeczeństwa jako osoba słuchająca ich potrzeb oraz pozwalająca się poznać od bardziej przyjaznej oraz mniej „politycznej” strony. Kandydat, który postępowałby w ten sposób, miałby dużo większą siłę przebicia niż inny z już wypracowanym przez poprzednie lata schematem działań. Teraz zauważalny jest trend powrotu do tego, co naturalne, lokalne, ale jednocześnie szanujące multikulturowość i opinie społeczeństwa. Potrzebne są debaty wyborcze między kandydatami i społecznością, ale nie wytykające błędy którejkolwiek stron, a takie, w których ma miejsce dyskusja nad obszarami, które potrzebują nakładu pracy (co należy zmienić? w jaki sposób można do tego doprowadzić? jakie można podjąć realne działania?). Myślę, że powinny się one odbywać na zasadzie wysłuchania potrzeb społeczności w każdym województwie. Taki sposób komunikacji byłby o wiele lepszą formą niż manifestowanie wad przeciwników. I znowu należy w tym miejscu zaznaczyć, że to właśnie politycy powinni słuchać głosu narodu, ponieważ są jego reprezentantami, a nie na odwrót. Zastosowanie w tym miejscu techniki door to door, przy jednoczesnym zapisie oraz analizie tych danych, miałoby największą rację bytu.

Kolejną kwestią jest zbyt duża koncentracja na przeciwniku. Wytykanie kolejnych błędów, które były popełnione w poprzednich rządach lub które dany kandydat popełnił w trakcie swojej politycznej egzystencji, a i owszem, może być pomocne, jednak nigdy nie powinno się używać tego jako najważniejszego elementu kampanii. Często występujące obrzucanie się błotem jest coraz bardziej męczące i bez wątpienia wyborcy przez takie zachowania tracą zainteresowanie kandydatem, który pomimo tego, iż jego działania mogłyby poprawić życie w kraju, przez swoją agresywność zniechęca do siebie ludzi. Politycy powinni zaś wykazywać się wysoką kulturą osobistą.

Metody

Aktualnie najszybszą i najlepszą metodą dotarcia do jak największej liczby odbiorców jest wykorzystanie internetu, a w szczególności portali społecznościowych, takich jak Twitter, Facebook czy Instagram, jako środka promocji. To właśnie na nich można w ciekawy sposób wykreować kandydata, który przy zastosowaniu odpowiednich technik komunikacji może trafić do szerokiego grona odbiorców, inwestując tak naprawdę niewielkie środki. Społeczeństwo będące odbiorcą różnych treści może w bardzo prosty sposób poczuć dużą sympatię do danego kandydata, ponieważ wydaje się on być bardziej „swój”. Identyfikowanie się z jednostką daje bardzo duże prawdopodobieństwo oddania głosu właśnie na tę osobę. Wydaje mi się, że to właśnie umiejętne pokazanie ludziom części swojej codzienności może stać się antidotum na odrealnione dla nich postacie polityczne. Taką sytuację można było zaobserwować przy omyłkowym gotowaniu przez Szymona Hołownię bułki tartej zamiast kaszy manny. Pomimo iż doprowadziło to do wielu żartów, skutkiem było pokazanie, że każdy może się pomylić, nawet w tak błahej sprawie – to zaś pozwala ukazać bardziej „ludzką” twarz kandydata. Ten środek idealnie pomógłby w realizowaniu pierwszej wymienionej przeze mnie rady: kontaktu ze społeczeństwem, tj. debat, które pokrótce opisałem wyżej. Debaty w województwach powinny pomóc w wysłuchaniu potrzeb określonych społeczności. Wydaje się, że regionalizacja potrzeb pomogłaby w intensywniejszym rozwoju danych obszarów, a prowadzenie polityki wychodzącej do ludzi w sposób „drzwi do drzwi” pokazałoby żywe zainteresowanie ich problemami.

W celu zastosowania drugiej rady: myślę, że najlepszym sposobem byłoby umieszczenie w przepisach dotyczących kampanii wyborczej jasnych reguł co do rzetelności przekazywanych informacji oraz monitorowania ich przy pomocy komisji. Takie rozwiązanie pomogłoby w zachowaniu podstaw kultury oraz przetwarzania danych, które to powinny trafiać do odbiorcy po dokładnym ich przeanalizowaniu. Przekłamanie danych czy też wulgarne zachowanie powinno być karane, a nawet powinno skutkować wykluczeniem kandydata. Ponadto kandydat powinien on wykazywać swoje ciągłe samodoskonalenie i kształcenie, co wskazywałby na jego brak stagnacji, a co za tym idzie zainteresowanie tematyką, którą się zajmuje.

Wyniki i dyskusja

Andrzej Duda, gdyby mógł startować w kolejnych wyborach, powinien zwrócić większą uwagę na prowadzenie badań, które miałyby na celu określenie potrzeb ludzi z uwzględnieniem województw. W sprawach, które są bardzo kontrowersyjne, powinien przeprowadzić referenda, które dałyby ludziom poczucie liczenia się z ich zdaniem, co spowodowałoby ocieplenie wizerunku. Ewidentnie dobrym posunięciem w minionej kampanii było wykorzystanie haseł wyborczych, które miały za zadanie pokazać dobre strony jego jako kandydata, ale wątpliwe wydaje się być idealizowanie go. Zamiast tego dobrym wydawałoby się zastosowanie urealnienia postaci.

Wątpliwym jest też wykorzystanie filmu na YouTube przeciwko Rafałowi Trzaskowskiemu jako wspaniałej reklamy swojej osoby – o wiele ciekawsze byłoby przedstawienie możliwości (określonych na podstawie badań w województwach), które mogą zostać wcielone w życie. Bezsporne jest to, iż Andrzej Duda miał dużo większy budżet i przy odpowiedniej pracy możliwość ukazania go jako eksperta od Polski mogłaby spowodować wygraną nawet w pierwszej turze. PR-owcy powinni rozważyć częstsze łączenie się z wyborcami poprzez wykorzystanie chociażby filmików na Instagramie, by pokazać kandydata jako jednego z nas.

Wnioski

Zważywszy na powyższe, możemy wnioskować, iż udział profesjonalistów zajmujących się działaniami na rzecz promocji będzie coraz częściej najważniejszym środkiem wykorzystywanym w kampaniach politycznych. Nie są to jednak czynności w sferze PR, jakie były stosowane w przeszłości. Teraz jednym z wiodących nurtów jest budowanie zasięgów przez portale internetowe, które są w tym momencie najbardziej powszechnym środkiem komunikacji międzyludzkiej, a ich nieodzowność w promowaniu kandydata nie budzi już większych wątpliwości. Tutaj jednak nasuwa się od razu myśl, iż należy postępować w sposób wyważony, gdyż internet jest miejscem, które daje dużą możliwość kreacji, ale także miejscem, które ma to do siebie, że umieszczone w nim treści nigdy nie znikną.

CZYTAJ RÓWNIEŻ: Planowana nowelizacja białoruskiego „Kodeksu o Wykształceniu” i jej skutki dla polskich szkół na Białorusi

Ponadto kandydaci powinni większą uwagę zwracać na swoje zachowanie oraz na potrzeby społeczeństwa, których realizacja jest o wiele ważniejsza od przepychanek słownych między konkurentami o to, co kto zrobił, a czego nie zrobił. Chodzi głównie o zmniejszenie wykorzystywania metod negatywnej kampanii (czarnego PR) przeciw swoim konkurentom jako elementu ich dyskredytacji. Pokazanie działania na rzecz suwerena jest według mnie najlepszym środkiem do zdobycia zaufania wyborcy. Kandydaci powinni przy tym zachować naturalność. W dzisiejszych czasach taki obraz kampanii wydaje się być mocno idealistyczny, jednak uważam, że jest to jedyny możliwy kompromis, który pokazałby, iż polityka nie jest tylko dla ludzi ją tworzących, co spowodowałoby bezsprzeczne poparcie oraz wygraną.

_{Artykuł został pierwotnie opublikowany w kwartalniku “Myśl Suwerenna. Przegląd Spraw Publicznych” nr 1-2(7-8)/2022.}

_{Grafika: pixabay.com}

¹      Kampania Andrzeja Dudy, NCBiR i miliony złotych, https://www.rp.pl/polityka/art175821-kampania-andrzeja-dudy-ncbir-i-miliony-zlotych, dostęp: 28 I 2022 r.

² Kampania Andrzeja Dudy przyniosła mu zwycięstwo. „To było jak starcie Dawida z trzema Goliatami”, https://www.wirtualnemedia.pl/artykul/kampania-andrzeja-dudy-przyniosla-mu-zwyciestwo-to-bylo-jak-starcie-dawida-z-trzem-goliatami, dostęp: 28 I 2022 r.

³ Alert RCB miał ostrzegać przed katastrofami. Rząd długo nie wytrzymał i dziś mobilizuje nim swój elektorat, https://bezprawnik.pl/alert-rcb-cisza-wyborcza/, dostęp: 6 V 2022 r.

⁴ Kampania Andrzeja Dudy przyniosła mu zwycięstwo. „To było jak starcie Dawida z trzema Goliatami”, https://www.wirtualnemedia.pl/artykul/kampania-andrzeja-dudy-przyniosla-mu-zwyciestwo-to-bylo-jak-starcie-dawida-z-trzem-goliatami, dostęp: 28 I 2022 r.

⁵      Wiadomości TVP 24.06 Duda jako zbawca narodu (Polska drugą Koreą), https://youtu.be/oXuGRU0-OIY, dostęp: 28 I 2022 r.

⁶      Czas wyborów, czas pytań, https://youtu.be/RmX48lfVbAU, dostęp: 18 I 2022 r.

⁷       Kanał YouTube Trzaskowski2020, Mój dom, https://youtu.be/oMKh-xSaUXk, dostęp: 17.01.2022 r.

⁸       Kanał YouTube Andrzeja Dudy, #RafałNieKłam, https://youtu.be/s6WO0H3SDQc, dostęp: 17 I 2022 r.

⁹       Może należy się zastanowić?, https://fb.watch/aCHPKWSt_V/, dostęp: 17 I 2020 r.

¹⁰     Profil Facebookowy Andrzeja Dudy, RAFAŁ NIE KŁAM, https://youtu.be/bC87YYvxCVk, dostęp: 17 I 2022 r.

¹¹      Polska według R. Trzaskowskiego. START GAME!, https://youtu.be/FDgVIxbH9iI, dostęp: 17 I 2022 r.

¹² Tolerancja (nie tylko) w marketingowych strategiach wyborczych ma znaczenie, https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/1491376,tolerancja-w-marketingowych-strategiach-wyborczych.html, dostęp: 28 I 2022 r.

¹³    Trzaskowski w „GW” o kulisach kampanii. Sztabowcy od początku chcieli polaryzacji, https://www.tvp.info/49025139/rafal-trzaskowski-kampania-wywiad-w-gazecie-wyborczej-polaryzacja-strategia-sztabu-prezydenta-warszawy-wieszwiecej, dostęp: 28 I 2022 r.

¹⁴  Politolog: Wygrana Andrzeja Dudy to nie tylko efekt świadczeń socjalnych, https://www.tvp.info/48987844/politolog-aleks-szczerbiak-andrzej-duda-redystrybuuje-prestiz-i-godnosc-wieszwiecej, dostęp: 05 II 2022 r.

¹⁵    Motywy głosowania w wyborach prezydenckich 2020, https://cbos.pl/SPISKOM.POL/2020/K_097_20.PDF, dostęp: 3 II 2022 r.

Artykuł Analiza praktyk marketingu politycznego w kampanii wyborczej Andrzeja Dudy z 2020 r. pochodzi z serwisu Myśl Suwerenna.

Celem poniższej pracy jest przyjrzenie się aspektowi planowanej nowelizacji Kodeksu o Wykształceniu na Białorusi. W szczególności jego prawnemu znaczeniu oraz skutkach dla polskiego szkolnictwa w tym kraju. Pod uwagę zostaną wzięte cele takiego działania ze strony władz białoruskich oraz jakie to działanie nieść będzie skutki dla dwóch polskich placówek: w Grodnie i Wołkowysku. Celem jest też ukazanie podejścia białoruskich władz do sprawy polskiej oświaty w tym kraju oraz przedstawienie, w jaki obecnie sposób działają polskie szkoły przy Związku Polaków na Białorusi, również w kontekście innych problemów stawianych przez władze np. finansowych i urzędowych.

Trudne relacje polsko-białoruskie

Relacje polsko-białoruskie od lat należą do dosyć trudnych – z pewnością wpłynęła na nie białoruska polityka nieprzestrzegania praw człowieka, zasad demokracji czy rządów prawa. Z tego też powodu Polska przyjęła wobec Białorusi postawę tzw. krytycznego dialogu, polegającą na krytyce naruszeń praw człowieka, standardów demokracji i rządów prawa ale nie zerwała całkowicie dialogu z władzami tego kraju, obniżając tylko poziom kontaktów. Warto również zauważyć, że pomimo kilkukrotnej zmiany w Polsce rządów oraz zmian na takich stanowiskach jak prezydent, premier czy minister spraw zagranicznych, trudno stwierdzić występowanie wyraźnych różnic w koncepcjach relacji Polski z Białorusią czy radykalnych zmian w tych stosunkach¹. 26 marca 1997 roku, Aleksander Łukaszenka zasugerował, że Polacy z Grodzieńszczyzny nie są lojalnymi obywatelami państwa białoruskiego. Problemem pozostawały też bariery współpracy gospodarczej, związane z brakiem reform. W tych okolicznościach Polska podjęła próbę nacisku na Białoruś poprzez dyplomację wielostronną – temat sytuacji na Białorusi poruszono np. na spotkaniu przywódców 12 państw Europy Środkowo-Wschodniej, we wrześniu 1997 roku w Wilnie. Dodatkowo w 2005 roku, ze sprzeciwem władz białoruskich spotkało się również przyjęcie przez Sejm ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka². Jednak głównym powodem przyczyniającym się do utrudniania tych relacji była kwestia polskiej mniejszości narodowej w tym kraju oraz poszanowanie ich praw do języka i edukacji. W celu uregulowania spraw mniejszości polskich w tym kraju podpisano między innymi traktat z dnia 23 czerwca 1992 roku, pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Republiką Białoruś, o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy³. Natomiast 27 listopada 1995 r. podpisano umowę w dziedzinie kultury, nauki i oświaty; dodatkowo 20 lipca 2016 r. podpisano porozumienie o współpracy w dziedzinie edukacji⁴.

Zagrożone polskie szkoły

Jednak strona białoruska nie dotrzymuje zawartych umów i prowadzi swoją antypolską politykę uderzającą w szkolnictwo polskie. O czym świadczy wieść o planowanym znacznym zawężeniu możliwości nauki w języku ojczystym w dwóch ostatnich polskich szkołach na Białorusi – jest to bez wątpienia ostatecznym „nożem w plecy” dla prawie 500-tysięcznej społeczności białoruskich Polaków. Prześladowani językowo niemal od początku istnienia ZSRR, których przodkowie przetrwali w polskości 123 lata zaborów i szczególnych trudów życia na Ziemiach Zabranych, wkrótce mogą zostać definitywnie pozbawieni możliwości nauki w języku polskim. Dwie ostatnie placówki oświatowe, mowa tu o Szkole Podstawowej nr 36 w Grodnie i Szkole Podstawowej nr 8 w Wołkowysku, których powstanie zostało sfinansowane w dużej mierze ze środków publicznych Rzeczypospolitej Polskiej, na skutek planowanej nowelizacji białoruskiego „Kodeksu o Wykształceniu”, mają stać się w praktyce rosyjskojęzycznymi szkołami z elementami nauczania po polsku. Zmiany przewidują bowiem to, iż w placówkach ogólnego średniego wykształcenia, w których nauczanie i wychowanie są realizowane w języku mniejszości narodowej, nauczanie przedmiotów Historia Białorusi, Nauki społeczne i rozdziału Geografia Białorusi przedmiotu Geografia jest realizowane w jednym z państwowych języków Republiki Białoruś. Język nauczania wskazanych przedmiotów, rozdziału Geografia Białorusi przedmiotu Geografia jest określany przez lokalny organ wykonawczy i regulujący w miejscu, w którym znajduje się placówka ogólnego średniego wykształcenia. Daje ten przepis władzom państwowym możliwość większej ingerencji w funkcjonowanie polskich placówek⁵.

Co gorsza, nowelizacja zakłada możliwość rozszerzenia zakresu przedmiotów, które od tej pory wykładane będą w języku państwowym, o kolejne, zgodnie z uznaniem władz regionalnych. W praktyce, biorąc pod uwagę dotychczasową narrację w relacjach polsko-białoruskich po 1994 roku, mamy do czynienia z kolejną próbą walki z szeroko rozumianą polskością jako emanacją wrogich, zachodnich interesów. Polonofobia obecnych władz Białorusi znów odbija się głośnym echem na grupie wiernych jej obywateli, którzy tak jak inni płacą podatki i odbywają obowiązkową służbę wojskową. Jedyna ich wina polega na przynależności do narodu polskiego⁶.

Jak informuje przewodniczący parlamentarnej Komisji Oświaty Kultury i Nauki – Igor Marzaliuka, nowa ustawa ściśle określi kategoryzację instytucji oświatowych, a także zakaże instytucjom niepublicznym używania takich nazw jak „szkoła”, „liceum”, „akademia” czy „uniwersytet”. Projekt nowej ustawy oświatowej jest istotny dla polskiej mniejszości, poza utrzymywanymi przez polskie organizacje społeczne szkołami niepublicznymi, które zgodnie z nową ustawą nie będą już mogły określać się szkołami. Nowelizacja kodeksu oświatowego wprowadza również zdawanie egzaminów maturalnych w jednym z języków państwowych w ciągu dwóch lat od uchwalenia ustawy. Dotychczas w szkołach z polskim językiem nauczania egzaminy końcowe były zdawane w języku polskim. Zamiary te od lat wzbudzają sprzeciw naszych rodaków na Białorusi⁷.

Sprawa funkcjonowania szkół publicznych z polskim językiem nauczania jest od lat kwestią rozmów dyplomacji Polski i Białorusi. Działacze Związku Polaków na Białorusi zebrali ponad 5.7 tys. podpisów poparcia pod listem do prezydenta Aleksandra Łukaszenki, z prośbą o wniesienie do ustawy poprawek usuwających zagrożenie dla istnienia polskich szkół⁸. Polska jest tym bardziej zainteresowana sprawą, że to właśnie państwo polskie sfinansowało w całości z budżetu RP w Grodnie w 1996 r. i Wołkowysku w 1999 r., budowę i wyposażenie siedzib obu szkół z polskim językiem nauczania⁹.

Od lat dyrekcje tych szkół nie przyjmują do szkół wszystkich chętnych dzieci. Sprawa ta stała się tematem rozmów ministra spraw zagranicznych Jacka Czaputowicza z przewodniczącym Rady Republiki Białorusi, Michaiłem Miasnikowiczem, który w lipcu 2018 roku przebywał z wizytą w Warszawie. Miasnikowicz obiecał wówczas, że przyjęcia do polskich szkół nie będą ograniczane. Mimo to po raz kolejny doszło do odrzucenia podań części rodziców chętnych do zapisania swoich dzieci do polskiej szkoły w Wołkowysku na rok szkolny 2018/2019¹⁰. W wywiadzie dla Państwowej Agencji Prasowej, Miasnikowicz negatywnie ocenił funkcjonowanie oświaty publicznej w języku polskim. Wypowiadał się w ten sposób, rozpoczynając kolejną wizytę w Warszawie. Choć dyplomacja białoruska powtarzała wcześniej, że ograniczeń w naborze dzieci do polskich szkół nie będzie¹¹.

Prześladowani za polskość

Niepokojącym procederem ze strony władz Białorusi jest wszczynanie, na zlecenie Prokuratury Generalnej Republiki Białorusi, kampanii zbierania informacji o ośrodkach nauczania języka polskiego w kraju. 16 marca 2021 r. prokuratura miasta Grodna wkroczyła do Polskiej Szkoły Społecznej im. Króla Stefana Batorego przy Związku Polaków na Białorusi w Grodnie („Batorówki”). Przedstawicieli władzy interesowały różne aspekty funkcjonowania tego ośrodka nauczania języka polskiego, m. in. personalia współpracujących z „Batorówką” nauczycieli oraz metodyków-konsultantów, skierowanych do szkoły przez ORPEG. Funkcjonariusze prokuratury interesowali się też programami nauczania, które wykorzystują pedagodzy „Batorówki”, m. in. mapami i podręcznikami, wykorzystywanymi podczas lekcji z historii Polski. Jak podają media podczas rozmowy z prezes ZPB Andżeliką Borys, funkcjonariusze dopytywali się, czy w „Batorówce” obchodzone są polskie święta narodowe i czy szkoła zaprasza na swoje imprezy polskich dyplomatów oraz przedstawicieli białoruskiej władzy państwowej. Podobna sytuacja miała miejsce kilka dni później w piątek, 19 marca 2021 r. współpracownik Prokuratury Rejonowej w Lidzie pobrał, w działającej przy miejscowym oddziale ZPB szkole społecznej, dokumentację placówki¹².

Kolejny przykład wrogości wobec polskich placówek to skierowanie przez Prokuraturę Brześcia pozwu do sądu o likwidację Polskiej Harcerskiej Szkoły Społecznej im. Romualda Traugutta w Brześciu, zarejestrowanej jako spółka pod nazwą „Polska Szkoła”. Dyrektor placówki – Annę Paniszewą umieszczono w areszcie śledczym pod zarzutem „podżegania do nienawiści na tle narodowościowym”. Według informacji prasowej Prokuratury Brześcia, procedura likwidacji „Polskiej Szkoły” została wszczęta w związku z rzekomymi „naruszeniami prawa, które naniosły szkodę państwowym i społecznym interesom”. Chodziło o zorganizowanie 28 lutego 2021 r. w tej placówce, obchodów Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”, podczas których nie padło ani nazwisko Rajsa ani jego pseudonim. Wspomnieć tu należy, że 10 marca, w związku ze szkolną uroczystością, w której brał udział m. in. konsul RP w Brześciu, Jerzy Timofiejuk, prokuratura wszczęła śledztwo ws. „celowych działań mających na celu rehabilitację nazizmu i podżeganie do nienawiści etnicznej”. MSZ Białorusi wykorzystało to jako pretekst do wydalenia z Białorusi polskiego dyplomaty, czego skutkiem stała się wymiana ciosów i wzajemne wydalenie przez Białoruś i Polskę ze swojego terytorium po troje dyplomatów polskich i białoruskich¹³. Tymczasem w ramach śledztwa prokuratorskiego już 11 marca 2021 r., w Brześciu został zatrzymany i osadzony w areszcie śledczym współzałożyciel „Polskiej Szkoły” Aleksander Nawodniczy, a 12 marca w areszcie znalazła się dyrektor placówki Anna Paniszewa¹⁴.

Wedle informacji Rozgłośni Euroradio, szkoła kursów językowych w Smorgoniach, w obwodzie grodzieńskim dostała list z miejscowej prokuratury. W związku z – jak napisano – „powstałą koniecznością” ma przesłać dane personalne nauczycieli oraz osób uczących się i kopie programów nauczania. Szkoła prowadzi kursy nauczania trzech języków ale informacje ma przesłać jedynie w zakresie „usług dotyczących nauczania języka polskiego”. To kolejny przykład po Grodnie, Lidzie i Brześciu, gdzie przedstawiciele prokuratury i urzędnicy do spraw ideologii zainteresowali się nauczaniem języka polskiego. Takie działania media internetowe i białoruscy obrońcy praw człowieka potępili, również uważając je za represje wobec Polaków na Białorusi, w których to białoruskie władze przedstawiają Polskę jako wroga. „Kreowanie wizerunku wroga wewnętrznego ze strony władzy jest bardzo niebezpieczną tendencją” – napisał na stronie Centrum Praw Człowieka „Wiasna”, Walancin Stefanowicz, wiceszef tej organizacji¹⁵.

Władze wykorzystują artykuł 130. Kodeksu Karnego Republiki Białorusi (celowe działania mające na celu podżeganie do nienawiści narodowej i religijnej oraz siania niezgody na gruncie przynależności narodowej, religijnej, językowej, a także rehabilitacji nazizmu dokonane przez grupę osób) w celu prześladowania za wypowiadanie sądów i opinii na temat faktów historycznych, gdyż wchodzi to w sprzeczność z zobowiązaniami Republiki Białorusi, w ramach Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych¹⁶.

Polski sprzeciw

Polskie stanowisko w kwestii represji wymierzonych w mniejszość polską na Białorusi wyraża przede wszystkim uchwała z 30 marca 2021 r., w której posłowie Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej wyrazili dezaprobatę wobec bezprawnej i brutalnej kampanii represji rozpętanej przez władze białoruskie przeciw obywatelom Białorusi narodowości polskiej, pragnącym prowadzić działalność kulturalno-oświatową i pielęgnować tradycje narodowe. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej sprzeciwia się urągającym wszelkim standardom demokratycznym ingerencjom w funkcjonowanie organizacji mniejszości polskiej, a zwłaszcza Związku Polaków na Białorusi – o czym czytamy w dokumencie. Jak czytamy w uchwale: „Działania władz białoruskich są w rażący sposób sprzeczne z międzynarodowymi zobowiązaniami Białorusi dotyczącymi ochrony mniejszości narodowych oraz z dwustronnymi zobowiązaniami polsko-białoruskimi w zakresie ochrony mniejszości polskiej. Łamanie praw mniejszości narodowych jest sprawą, na którą szczególnie uwrażliwiona jest opinia publiczna, zarówno polska, jak i międzynarodowa. Działania władz białoruskich prowadzą do eskalacji napięć i pogłębiania samoizolacji tego kraju na arenie międzynarodowej oraz w najwyższym stopniu utrudniają powrót do normalnych kontaktów z sąsiadującą Polską’’. Dokument ten to wyraz solidaryzowania się polskiego organu ustawodawczego z zatrzymanymi i represjonowanymi rodakami z Białorusi: Andżeliką Borys, Andrzejem Poczobutem, Ireną Biernacką, Marią Tiszkowską, Anną Paniszewą i innymi osobami poddanymi szykanom. Polski Sejm wyraził tym samym swoje domaganie się jak najszybszego ich uwolnienia i zaprzestania wobec nich wszelkich represji oraz wzywa społeczność międzynarodową do solidarnej i stanowczej reakcji na bezprawne działania białoruskich władz, co podkreślili posłowie ¹⁷.

Sprzeciw z strony Polski wyraża również oświadczenie Premiera Mateusza Morawieckiego, w sprawie sytuacji Polaków na Białorusi: „Chcę wyrazić bardzo zdecydowany sprzeciw w związku z aresztowaniem, z zatrzymaniem pani Andżeliki Borys, szefowej Związku Polaków na Białorusi, a także – wcześniej – pani Anny Paniszewej” – powiedział. Premier podkreślił w nim również, iż nie zgadza się w imieniu polskiego rządu na takie traktowanie Polaków, zaznaczając iż takie działania władz Białorusi można nazwać „braniem zakładników”, określając przy tym, że działanie to jest „absolutnie niezgodne z jakimikolwiek standardami międzynarodowymi”. Prezes Rady Ministrów zaapelował również do władz białoruskich ażeby przestały szykanować Polaków, żeby przestały traktować Polaków jak zakładników. Wezwał białoruskie władze do tego, by „w spokoju rozwiązywać swoje wewnętrzne problemy, bez brania zakładników”. „Bo tak rozumiem ostatni atak na społeczność polską mieszkającą na Białorusi” – podkreślił¹⁸.

Swoje stanowisko wyraził również Prezydent Andrzej Duda. „Jest rzeczą bezprecedensową, że obecne władze Białorusi, które nie mają do końca legitymacji społecznej, bo wiemy, jak wyglądały ostatnie wybory prezydenckie, postępują w taki sposób, że aresztują przedstawicieli polskiej mniejszości, że aresztują przedstawicieli legalnie działających polskich organizacji” – ocenił prezydent. Zapowiedział, że sprawa będzie monitorowana. „Nie zostawimy naszych rodaków na Białorusi samych sobie, będziemy interweniowali w ich sprawie” – zapewnił¹⁹. Co również uczynił między innymi poprzez działania na forum międzynarodowym. Zwrócił się w sprawie represji wobec polskiej mniejszości na Białorusi, do trzech międzynarodowych organizacji: po pierwsze do Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie – rozmawiał z Sekretarz Generalną tej organizacji, Helgą Schmid oraz Wysokim Komisarzem OBWE ds. Mniejszości Narodowych, Kairatem Abdrakhmanovem. Drugą organizacją międzynarodową, do której zwrócił się Prezydent Duda, była Rada Europy, gdzie Prezydent rozmawiał z Sekretarz Generalną Rady Europy, Mariją Pejczinović Burić i uzyskał zapewnienie, że w przyszłym tygodniu na posiedzeniu Komitetu Ministrów Rady Europy zostaną przedyskutowane ewentualne działania i stanowisko jakie może w tej sprawie zająć Rada Europy. Trzecią natomiast organizacją międzynarodową, do której zwrócił się Prezydent, była Organizacja Narodów Zjednoczonych. Prezydent rozmawiał z Wysoką Komisarz Narodów Zjednoczonych ds. praw człowieka, Michelle Bachelet. Jak sam zaznaczył, „jeżeli do tego dodamy działania premiera Mateusza Morawieckiego na forum Unii Europejskiej, Ministra Spraw Zagranicznych Zbigniewa Raua na forum NATO, to mamy w sprawie prześladowania Polaków na Białorusi poruszone wszystkie najważniejsze organy zw. ze sprawami międzynarodowymi”²⁰.

Istniejące przepisy prawne a nowelizacja

Podnoszony przez stronę polską sprzeciw jest wobec tego niczym innym, jak zwyczajną próbą wyegzekwowania tego, do czego strona białoruska się zobowiązała. Co godne podkreślenia, już w preambule Traktatu z dnia 23 czerwca 1992 roku, pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Republiką Białoruś o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy, przedstawiciele Białorusi bezsprzecznie określili mniejszość polską jako wnoszącą wkład w rozwój kraju i stanowiącą o jego bogactwie kulturowym:

(…) doceniając znaczenie przyjaznych stosunków polsko-białoruskich dla umocnienia zaufania i współpracy na kontynencie europejskim, a w szczególności w Europie Środkowej i Wschodniej,

biorąc pod uwagę, że Polska i Białoruś mają w dużej mierze wspólną historię, której najlepszą tradycją jest współistnienie i wzajemne wzbogacanie kultur,

uwzględniając etniczną i kulturową bliskość narodów polskiego i białoruskiego,

uwzględniając fakt, że Polacy i Białorusini, mieszkający na terytoriach obydwu Umawiających się Stron, wnoszą istotny wkład w rozwój obu Państw i kultury obu narodów,

dążąc do umocnienia podstaw dobrosąsiedzkiej współpracy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Białoruś, a także do pogłębiania wzajemnego zrozumienia między narodami polskim i białoruskim,

Artykuły 14, 15 i 16 zaś, wyżej przywołanego Traktatu, w sposób jednoznaczny precyzują obowiązki obydwu stron, w sposób szczególny eksponując znaczenie oświaty realizowanej w języku ojczystym jako element umożliwiający zachowanie tożsamości narodowej:

Artykuł 14

1. Umawiające się Strony potwierdzają, że osoby należące do mniejszości polskiej w Republice Białoruś oraz mniejszości białoruskiej w Rzeczypospolitej Polskiej mają prawo, indywidualnie lub wespół z innymi członkami swojej grupy, do swobodnego zachowania, rozwijania

i wyrażania swojej tożsamości etnicznej, kulturowej, językowej i religijnej, bez jakiejkolwiek dyskryminacji i w warunkach pełnej równości wobec prawa.

2. Umawiające się Strony potwierdzają, że przynależność do mniejszości narodowej jest sprawą indywidualnego wyboru dokonywanego przez osoby i że nie mogą z tego wynikać dla niej żadne negatywne następstwa.

Artykuł 15

Umawiające się Strony gwarantują, że osoby wymienione w artykule 14 mają w szczególności prawo, indywidualnie lub wespół z innymi członkami swej grupy, do:

– swobodnego posługiwania się językiem ojczystym w życiu prywatnym i publicznym, dostępu do informacji w tym języku, jej rozpowszechniania i wymiany, a także używania swych imion i nazwisk w brzmieniu przyjętym dla języka ojczystego,

– zakładania i utrzymywania własnych instytucji, organizacji lub stowarzyszeń oświatowych, kulturalnych i innych, które mogą ubiegać się o dobrowolną pomoc finansową lub inną, jak również o pomoc państwową, zgodnie z prawem krajowym, korzystać z dostępu do środków masowego przekazu, a także uczestniczyć w działalności międzynarodowych organizacji pozarządowych,

– wyznawania i praktykowania swej religii, w tym nabywania i wykorzystywania materiałów religijnych oraz prowadzenia oświatowej działalności religijnej w języku ojczystym,

– ustanawiania i utrzymywania niezakłóconych kontaktów między sobą na terytorium swego Państwa, jak również kontaktów poprzez granice z obywatelami innych państw, z którymi łączą je wspólne pochodzenie etniczne lub narodowe, dziedzictwo kulturalne lub przekonania religijne,

– korzystania ze środków prawnych, przewidzianych ustawodawstwem wewnętrznym Państwa zamieszkania, dla urzeczywistnienia i ochrony swych praw.

Artykuł 16

1. Umawiające się Strony będą rozwijać konstruktywną współpracę w zakresie ochrony praw osób należących do mniejszości narodowych, traktując je jako czynnik wzmocnienia wzajemnego zrozumienia i dobrosąsiedzkich stosunków między narodami polskim i białoruskim.

2. Umawiające się Strony w trakcie realizacji rozwoju regionalnego będą uwzględniać społeczne i ekonomiczne interesy osób wymienionych w artykule 14 oraz ich organizacji lub stowarzyszeń.

3. Umawiające się Strony będą starać się zapewnić osobom, o których mowa w artykule 14, odpowiednie możliwości nauczania ich języka ojczystego lub nauczania w tym języku w placówkach oświatowych, a także, gdzie jest to możliwe i konieczne, posługiwania się językiem ojczystym wobec władz publicznych. W programach nauczania placówek oświatowych, do których uczęszczają wyżej wymienione osoby, będzie uwzględniona w szerszym zakresie historia i kultura mniejszości narodowych.

4. Umawiające się Strony będą szanować prawo osób, o których mowa w artykule 14, do uczestnictwa w sprawach publicznych, w szczególności dotyczących ochrony i umacniania ich tożsamości, a także w razie potrzeby przeprowadzać konsultacje z organizacjami lub stowarzyszeniami tych osób²¹.

Natomiast białoruska władza swoją propozycją nowelizacji ustawy występuje nie tylko przeciw dobrym obyczajom i zasadom współżycia międzynarodowego ale także łamie postanowienia umów, które w pełni dobrowolnie i świadomie podpisała. Mowa tu choćby o wcześniej wspomnianym porozumieniu z dnia 20 lipca 2016 r., między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Białorusi o współpracy w dziedzinie edukacji, które w jednoznaczny sposób zobligowały obydwie strony do działania na rzecz zamieszkujących obydwa kraje mniejszości narodowych:

Artykuł 1

Strony będą współpracować na zasadach wzajemności i równych praw, zwracając szczególną uwagę na następujące kierunki wzajemnych działań:

1) wymianę informacji o aktach prawnych w dziedzinie edukacji i nauki oraz planach rozwoju systemów edukacji;

2) szkolenie kadr na wszystkich poziomach, stopniach, kierunkach edukacji i specjalnościach, będących przedmiotem obustronnego zainteresowania;

3) nawiązanie współpracy między placówkami systemu oświaty Rzeczypospolitej Polskiej i placówkami edukacyjnymi na wszystkich poziomach nauczania w Republice Białorusi;

4) podnoszenie kwalifikacji nauczycieli języka polskiego w Republice Białorusi i języka białoruskiego w Rzeczypospolitej Polskiej;

5) popieranie organizowania wspólnych spotkań naukowych, konferencji, sympozjów, olimpiad, konkursów i innych przedsięwzięć w dziedzinie edukacji;

6) stworzenie warunków dla rozwoju edukacji dla mniejszości narodowych – polskiej w Republice Białorusi i białoruskiej w Rzeczypospolitej Polskiej.

Artykuł 14

Strony będą sprzyjały podnoszeniu jakości nauczania języka polskiego i literatury polskiej w placówkach ogólnej średniej edukacji Republiki Białorusi oraz rozwojowi studiów polonistycznych w szkołach wyższych w Republice Białorusi oraz języka białoruskiego i literatury białoruskiej w placówkach systemu oświaty Rzeczypospolitej Polskiej i studiów białorutenistycznych w szkołach wyższych w Rzeczypospolitej Polskiej²².

Państwo Polskie a prawa mniejszości białoruskiej

Analizując treść podanych wyżej artykułów, autor ocenia, że władze Białorusi kompletnie ignorują przyjęte na siebie zobowiązania. Polska wspiera kulturę i tożsamość białoruską na swoim terytorium, jak choćby dwujęzyczne nazwy miejscowości czy szeroko dostępne szkolnictwo w języku białoruskim, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym²³. Zgodnie z ustawą z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, państwo Polskie umożliwia organizowanie w szkołach publicznych – na wniosek rodziców – zajęć służących podtrzymywaniu tożsamości językowej i kulturowej uczniów należących do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym, przez organizowanie nauki języka mniejszości, nauki własnej historii i kultury oraz geografii państwa, z którego obszarem kulturowym utożsamia się mniejszość narodowa²⁴.

Przypomnieć należy także, że mniejszość białoruska w Polsce tworzy zwarte skupiska lokalne w woj. podlaskim. Nauczanie języka mniejszości narodowej białoruskiej organizowane jest tam w formie dodatkowej nauki tego języka w 2 przedszkolach, 25 szkołach podstawowych i w 2 liceach ogólnokształcących. W roku szkolnym 2019/2020 języka białoruskiego uczyło się w nich 2730 uczniów, w tym 145 w przedszkolach. Przepisy ustawy o systemie oświaty pozwalają w różny sposób organizować nauczanie mniejszości. Ministerstwo Edukacji Narodowej i Nauki informuje, że od roku szkolnego 2017/2018 nauczanie języka białoruskiego prowadzone jest także w Warszawie, gdzie przy Szkole Podstawowej nr 395 im. Rotmistrza Witolda Pileckiego (ul. Sierakowskiego 9) został powołany Międzyprzedszkolny Zespół Nauczania Mniejszości Białoruskiej oraz Międzyszkolny Zespół Nauczania Mniejszości Białoruskiej. W minionym roku szkolnym, w nauce języka białoruskiego w Warszawie uczestniczyło 8 przedszkolaków i 9 uczniów szkoły podstawowej²⁵. Natomiast na Uniwersytecie Warszawskim uruchomiono kierunek białorutenistyki z myślą o mniejszościach narodowych, dając im możliwość kultywowania i utrzymywania swojej tożsamości narodowej²⁶.

Dodatkowo język białoruski w pięciu gminach województwa podlaskiego pełni funkcję języka pomocniczego w kontaktach przed organami gminy. Dla jednej z gmin województwa (Gmina Orla) ustalono dodatkowe nazwy miejscowości w tym języku. Na rzecz rozwoju, promowania i ochrony języka białoruskiego działają liczne organizacje białoruskiej mniejszości narodowej. Takiej wzajemnej postawy niestety próżno szukać u władz białoruskich wobec mniejszości polskiej w tym kraju²⁷.

Artykuł został pierwotnie opublikowany w kwartalniku “Myśl Suwerenna. Przegląd Spraw Publicznych” nr 2(4)/2021.

[Grafika: 2020 Moscow Victory Day Parade; Autor: The Presidential Press and Information Office]

_______________________________

Artykuł Planowana nowelizacja białoruskiego „Kodeksu o Wykształceniu” i jej skutki dla polskich szkół na Białorusi pochodzi z serwisu Myśl Suwerenna.